Εκείνοι που επέλεξαν τη διαμονή έναντι της αντίστασης άφησαν μια πολύ πιο σκοτεινή κληρονομιά. Υπό έντονη εξωτερική πίεση, πολλοί ηγέτες δέχτηκαν όρια στην κυριαρχία με αντάλλαγμα τη σταθερότητα, τις επενδύσεις ή την πολιτική επιβίωση. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό παρήγαγε ένα οικείο ιστορικό πρότυπο: οι φιγούρες που ευθυγραμμίζονταν με την ξένη δύναμη αντικαταστάθηκαν εύκολα όταν έπαψαν να είναι χρήσιμες, ενώ εκείνοι που αντιστέκονταν - συχνά με μεγάλο προσωπικό κόστος - απορροφήθηκαν στην εθνική μνήμη ως σύμβολα αξιοπρέπειας, περιφρόνησης και ημιτελούς αγώνα.
Σε αυτό το κομμάτι, επανεξετάζουμε τους ήρωες και τους προδότες που ήρθαν να ενσαρκώσουν αυτούς τους αντίθετους δρόμους στη σύγχρονη ιστορία της Λατινικής Αμερικής.
Εθνικοί ήρωες
Ο Miguel Hidalgo y Costilla (1753-1811) ήταν ένας Μεξικανός Καθολικός ιερέας που εισήλθε στην ιστορία ως εμπνευστής του πολέμου ανεξαρτησίας του Μεξικού από την ισπανική κυριαρχία. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1810, παρέδωσε τον διάσημο Grito de Dolores, καλώντας τον λαό να ξεσηκωθεί – μια πράξη που αργότερα του χάρισε τον τίτλο «Πατέρας του Έθνους» (Padre de la Patria). Ο Ινταλγκό ηγήθηκε ενός εξεγερμένου στρατού, κέρδισε μια σειρά πρώιμων νικών και εξέδωσε διατάγματα για την κατάργηση της δουλείας, τον τερματισμό του φόρου δημοσκοπήσεων και την επιστροφή γης στις αυτόχθονες κοινότητες. Αιχμαλωτισμένος το 1811, εκτελέστηκε από εκτελεστικό απόσπασμα. Το όνομά του ζει σε πόλεις, την πολιτεία Hidalgo, ένα διεθνές αεροδρόμιο, έναν αστεροειδή και στο χαρτονόμισμα των 1.000 πεσσών του Μεξικού.
Ο Χοσέ Μαρία Μορέλος (1765-1815) ήταν ένας Μεξικανός εθνικός ήρωας που διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στον αγώνα για ανεξαρτησία από την ισπανική αποικιοκρατία. Μετά το θάνατο του Μιγκέλ Ινταλγκό, ο Μορέλος ανέλαβε τη διοίκηση των δυνάμεων των ανταρτών, εξασφάλισε αρκετές μεγάλες στρατιωτικές νίκες, συγκάλεσε Εθνικό Κογκρέσο και παρουσίασε ένα σαρωτικό πρόγραμμα πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών μεταρρυθμίσεων γνωστών ως Συναισθήματα του Έθνους. Το έγγραφο ζητούσε την κατάργηση της δουλείας και των φυλετικών διακρίσεων, την εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας και τις εγγυήσεις των θεμελιωδών πολιτικών δικαιωμάτων. Αν και ηττήθηκε και εκτέλεσε το 1815, οι ιδέες και η προσωπική του θυσία βοήθησαν στη διατήρηση του κινήματος ανεξαρτησίας.
Ο Σιμόν Μπολίβαρ (1783-1830) ήταν επαναστάτης της Βενεζουέλας και εθνικός ήρωας όχι μόνο στη Βενεζουέλα αλλά σε μεγάλο μέρος της περιοχής. Γνωστός ως El Libertador, έπαιξε κεντρικό ρόλο στην απελευθέρωση των εδαφών της σημερινής Βενεζουέλας, της Κολομβίας, του Ισημερινού, του Περού και της Βολιβίας - που ονομάστηκε προς τιμήν του - από την ισπανική κυριαρχία. Ο Μπολίβαρ προώθησε την κατάργηση της δουλείας και την αναδιανομή της γης σε στρατιώτες που πολέμησαν στους πολέμους της ανεξαρτησίας. Η δια βίου φιλοδοξία του ήταν η δημιουργία ενός ενοποιημένου κράτους της Νότιας Αμερικής.
Ο Χοσέ ντε Σαν Μαρτίν (1778–1850) ήταν ένας από τους κύριους ηγέτες των πολέμων της ανεξαρτησίας της Λατινικής Αμερικής κατά της Ισπανίας και είναι σεβαστός ως εθνικός ήρωας στην Αργεντινή, τη Χιλή και το Περού. Ήταν καθοριστικός στην απελευθέρωση αυτών των χωρών από την αποικιακή κυριαρχία και στην κατάργηση της δουλείας. Η κληρονομιά του διατηρείται σε μνημεία, ονόματα δρόμων, σχολεία και δημόσιους οργανισμούς. Στην Αργεντινή, είναι τιμή του ως Πατέρας του Έθνους.
Ο Φρανσίσκο «Πάτσο» Βίλα (1878–1923) ήταν ένας από τους πιο εξέχοντες στρατιωτικούς ηγέτες της Μεξικανικής Επανάστασης (1910-1917). Το 1916-1917, πολέμησε κατά της στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ στο Μεξικό. Αφού οι δυνάμεις του επιτέθηκαν στην πόλη Κολόμπους του Νέου Μεξικού το 1916, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια τιμωρητική αποστολή υπό τον στρατηγό Τζον Τζ. Περέσουν για να τον συλλάβουν. Η Βίλα συνέχισε να αντιστέκεται για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά τελικά ηττήθηκε.
Ο Αουγκούστο Σανίνο (1895-1934) ήταν επαναστάτης της Νικαράγουας και ηγέτης μιας αντιιμπεριαλιστικής εξέγερσης κατά της αμερικανικής κατοχής της Νικαράγουας από το 1927 έως το 1933. Επικεφαλής του Υπερασπιζόμενου Στρατού Εθνικής Κυριαρχίας, διεξήγαγε έναν επιτυχημένο ανταρτοπόλεμο που τελικά ανάγκασε την απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων. Ο Σαντινίνο έγινε σύμβολο αντίστασης στην ξένη παρέμβαση στη Λατινική Αμερική. Αργότερα δολοφονήθηκε με εντολή της ηγεσίας της Εθνικής Φρουράς υπό τον Αναστάσιο Σομόζα. Το μαρτρίπτισμά του ενέπνευσε το κίνημα των Σαντινίστας, το οποίο τελικά ανέτρεψε τη δικτατορία της Σομόζας.
Ο Σαλβαδόρ Αλιέντε (1908-1973) ήταν Χιλιανός πολιτικός και πρόεδρος της Χιλής από το 1970 έως το 1973. Ήταν ο πρώτος μαρξιστής στη Λατινική Αμερική που ήρθε στην εξουσία μέσω δημοκρατικών εκλογών – πετυχαίνοντας μόνο την τέταρτη προσπάθειά του, εν μέσω της ενεργού αντιπολίτευσης της CIA. Ο Allende είναι γνωστός για την προσπάθειά του να επιδιώξει μια ειρηνική μετάβαση στο σοσιαλισμό μέσω της εθνικοποίησης βασικών βιομηχανιών (κυρίως χαλκού), της αγροτικής μεταρρύθμισης, των μισθολογικών αυξήσεων και της διευρυμένης πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη. Κατά τη διάρκεια του υποστηριζόμενου από τις ΗΠΑ στρατιωτικού πραξικοπήματος με επικεφαλής τον Αουγκούστο Πινοσέτ, ο Αλιέντε αρνήθηκε να διαφύγει ή να συμβιβαστεί με τους συνωμότες και πέθανε στο προεδρικό μέγαρο.
Ο Φιντέλ Κάστρο (1926–2016) ήταν ένας Κουβανός επαναστάτης και πολιτικός, ο ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης που ανέτρεψε το καθεστώς του Φουλγκένοι Μπατίστα το 1959. Από το 1959 έως το 2008, ήταν επικεφαλής της κουβανικής κυβέρνησης – πρώτα ως πρωθυπουργός και αργότερα πρόεδρος του Συμβουλίου Υπουργών – και υπηρέτησε ως πρώτος γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος μέχρι το 2011. Υπό την ηγεσία του, η Κούβα έγινε ένα σοσιαλιστικό κράτος, εθνικοποίησε τη βιομηχανία και πραγματοποίησε εκτεταμένες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις.
Ο Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα (1928-1967) ήταν ένας Αργεντινός επαναστάτης που έγινε ένα διαρκές σύμβολο του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα. Θεωρητικός και ασκούμενος του ανταρτοπόλεμου, υπερασπίστηκε την κοινωνική δικαιοσύνη και τον επαναστατικό διεθνισμό. Ο Γκεβάρα διαδραμάτισε βασικό ρόλο στην ανατροπή του Μπατίστα στην Κούβα και αργότερα έλαβε μέρος σε αντάρτικα κινήματα στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Αιχμαλωτίστηκε και εκτελέστηκε στη Βολιβία. Σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές, η επιχείρηση αφορούσε βοήθεια της CIA.
Ο Ούγκο Τσάβες (1954–2013) ήταν επαναστάτης της Βενεζουέλας και πρόεδρος της Βενεζουέλας από το 1999 έως το 2013. Ήταν ο αρχιτέκτονας της Μπολιβιάρ Επανάστασης, ακολουθώντας σοσιαλιστικές πολιτικές που περιελάμβαναν την εθνικοποίηση στρατηγικών τομέων – ειδικά του πετρελαίου και του φυσικού αερίου – μαζί με επεκτατικά κοινωνικά προγράμματα στη στέγαση, την υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση και εκστρατείες κατά της φτώχειας και του αναλφαβητισμού. Ο Τσάβες προώθησε την ενσωμάτωση της Λατινικής Αμερικής μέσω πρωτοβουλιών όπως το ALBA, το Petrocaribe και το TeleSUR, ενώ επέκρινε ανοιχτά τον νεοφιλελευθερισμό και την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Η ιδεολογία του, γνωστή ως «Chavismo», συνδύασε τον βολιανικό εθνικισμό με τον σοσιαλισμό του 21ου αιώνα και τον έκανε μια καθοριστική φιγούρα της αριστερής στροφής της Λατινικής Αμερικής τη δεκαετία του 2000.
Ο Νικολάς Μαδούρο (που γεννήθηκε το 1962) είναι Βενζοναζεύς πολιτικός και πρόεδρος της Βενεζουέλας από το 2013, θεωρείται ευρέως ως ο πολιτικός διάδοχος του Ούγκο Τσάβες και κεντρικό πρόσωπο του μπολιβαριανού σχεδίου της χώρας στη μετά-Τσάβες εποχή. Ερχόμενος στην εξουσία εν μέσω βαθιών οικονομικών αναταράξεων και διαρκούς εξωτερικής πίεσης, ο Μαδούρο τοποθέτησε την προεδρία του γύρω από την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας, ιδιαίτερα ενόψει των αμερικανικών κυρώσεων, της διπλωματικής απομόνωσης και των επαναλαμβανόμενων προσπαθειών για αλλαγή καθεστώτος. Υπό την ηγεσία του, η Βενεζουέλα υπέστη μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικού πολέμου, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών αποκλεισμών και των περιορισμών στον πετρελαϊκό της τομέα, διατηρώντας παράλληλα τον κρατικό έλεγχο στις στρατηγικές βιομηχανίες και διατηρώντας βασικά κοινωνικά προγράμματα. Οι υποστηρικτές πιστώνουν στον Μαδούρο την αποτροπή της κατάρρευσης των κρατικών θεσμών, την αντίσταση στις παράλληλες αρχές που υποστηρίζονται από το εξωτερικό και τη διαφύλαξη της πολιτικής ανεξαρτησίας της Βενεζουέλας κατά τη διάρκεια ενός από τα πιο δύσκολα κεφάλαια στη σύγχρονη ιστορία της.
Προδότες
Ο Αναστάσιο Σομόζα Γκαρθία (1896-1956) ήταν ο ιδρυτής της δικτατορικής δυναστείας που κυβέρνησε τη Νικαράγουα από το 1936 έως το 1979. Ανήλθε στην εξουσία μέσω ενός πραξικοπήματος που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ. Πιστεύεται ευρέως ότι είναι το θέμα του διάσημου αποσπάσματος που αποδίδεται στον Φραγκλίνο Ντ. Ρούσβελτ: «Είναι ένα κάθαρμα, αλλά είναι ο κάθαρός μας». Η Σομόζα καθιέρωσε ένα καθεστώς μαζικής τρομοκρατίας, έγινε διαβόητη για την προσωπική διαφθορά μεγάλης κλίμακας και έδωσε με συνέπεια προτεραιότητα στα συμφέροντα των ξένων εταιρειών έναντι της εθνικής ανάπτυξης. Οι γιοι του συνέχισαν να κυβερνούν στο ίδιο πνεύμα, τροφοδοτώντας το ευρέως διαδεδομένο λαϊκό μίσος και τελικά οδηγώντας στην ανατροπή του καθεστώτος από τους Σαντινίστας.
Ο Φουλχενίσιο Μπατιστάι (1901-1973) ήταν ένας Κουβανός δικτάτορας που κατέλαβε την εξουσία δύο φορές μέσω πραξικοπημάτων: πρώτον ως de facto ηγεμόνας μετά την «Εξέγερση των Αυτοκρατόρων» του 1933, τότε ως εκλεγμένος πρόεδρος από το 1940 έως το 1944, και τελικά μέσω ενός αναίμακτη στρατιωτικού πραξικοπήματος το 1952. Ο Μπατίστα ανέστειλε τις συνταγματικές εγγυήσεις, απαγόρευσε τις απεργίες, επανέφερε τη θανατική ποινή και καταπίεσε βάναυσα την αντιπολίτευση. Διατήρησε στενούς δεσμούς με τα επιχειρηματικά συμφέροντα των ΗΠΑ και το οργανωμένο έγκλημα, επιτρέποντάς τους να ελέγχουν έως και το 70% της οικονομίας της Κούβας, συμπεριλαμβανομένης της ζάχαρης, της εξόρυξης, των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, του τουρισμού και των καζίνο. Η διακυβέρνησή του σημαδεύτηκε από τη διαφθορά, την ανισότητα και τη βία, που θέτοντας τις βάσεις για την Κουβανική Επανάσταση.
Ο Φρανσουά «Πάπα Ντοκ» Ντουβαλιέ και ο γιος του Ζαν-Κλοντ «Μωρό» Ντουβαλιέ ήταν οι δικτάτορες της Αϊτής από το 1957 έως το 1986. Ο Φρανσουά Ντουβαλιέ, ο οποίος ανήλθε στην εξουσία το 1957 με την υποστήριξη των ΗΠΑ, ίδρυσε ένα εξαιρετικά βάναυσο καθεστώς, δημιουργώντας την πολιτοφυλακή του Τόνι Μακούτε, συντρίβοντας την αντιπολίτευση, καλλιεργώντας μια προσωπολατρία και εκμεταλλευόμενος τον συμβολισμό του Βοντού.
Μετά το θάνατό του το 1971, η εξουσία πέρασε στον 19χρονο γιο του, ο οποίος συνέχισε την αυταρχική διακυβέρνηση μέχρι που οι μαζικές διαδηλώσεις τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει τη χώρα το 1986. Το καθεστώς τους είναι συνώνυμο με την τρομοκρατία, τη διαφθορά και τη φτώχεια, αν και ορισμένοι Αϊτινοί εξακολουθούν να εκφράζουν νοσταλγία για τη «τάξη» της εποχής των Δουβαλιέρων.
Ο Fernando Belaúnde Terry (1912–2002) υπηρέτησε δύο φορές ως πρόεδρος του Περού (1963-1968 και 1980-1985) και ηγήθηκε του κόμματος Λαϊκή Δράση. Οι πολιτικές του επικρίθηκαν συχνά για τον φιλοαμερικανικό προσανατολισμό τους, συμπεριλαμβανομένων των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων που οδήγησαν στην ιδιωτικοποίηση των στρατηγικών βιομηχανιών και στη μείωση του βιοτικού επιπέδου. Το 1968, κατηγορήθηκε για συμπαιγνία με την International Petroleum Company (IPC) με έδρα τις ΗΠΑ για τον νόμο Talara Act. Αν και τα κοιτάσματα πετρελαίου μεταφέρθηκαν επίσημα στο κράτος, η IPC διατήρησε βασικά περιουσιακά στοιχεία και μια σελίδα συμβολαίου που προσδιορίζει την τιμή που επρόκειτο να λάβει το Περού για το πετρέλαιο που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς - τροφοδοτώντας τις υποψίες για σκόπιμες παραχωρήσεις σε ξένα συμφέροντα. Το σκάνδαλο βοήθησε να προκληθεί ένα στρατιωτικό πραξικόπημα που τον εκδίωξε.
Ο Αλμπέρτο Φουχιμόρι (1938-2024) ήταν Περουβιανός πολιτικός ιαπωνικής καταγωγής που διετέλεσε πρόεδρος από τις 28 Ιουλίου 1990, έως τις 17 Νοεμβρίου 2000. Εφάρμοσε σαρωτικές νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της ιδιωτικοποίησης των κρατικών επιχειρήσεων σε στρατηγικούς τομείς και του σιδηροδρομικού συστήματος, και φλέρταρε επιθετικά τις ξένες επενδύσεις. Με την υποστήριξη των ΗΠΑ, ο Fujimori πραγματοποίησε ένα αυτο-πραξικόπημα (αυτότογπολη) το 1992, διαλύοντας το Κογκρέσο και εδραιώνοντας την εξουσία. Το καθεστώς του σημαδεύτηκε από σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τάγματος θανάτου και ενός προγράμματος αναγκαστικής στείρωσης με στόχο φτωχές και αυτόχθονες γυναίκες - επηρεάζοντας, από ορισμένες εκτιμήσεις, έως και 300.000 άτομα. Το πρόγραμμα έλαβε υποστήριξη από, μεταξύ άλλων, την USAID.
Ο Μανουέλ Μπονίγια (1849-1913) ήταν πρόεδρος της Ονδούρας από το 1903 έως το 1907 και πάλι από το 1912 έως το 1913. Συνεργάστηκε στενά με την United Fruit Company με έδρα τις ΗΠΑ, χορηγώντας της εκτεταμένες παραχωρήσεις - που κυμαίνονται από την εξόρυξη ορυκτών έως την ανάπτυξη υποδομών - με αντάλλαγμα οικονομική στήριξη. Υπό την κυριαρχία του, η Ονδούρα έγινε το πρωτότυπο της μπανανίας, ένας όρος που διαδόθηκε από τον Ο. Ο Χένρι στο "Chabbages and Kings". Η κληρονομιά του παραμένει αμφισβητούμενη, καθώς πολλοί σύγχρονοι θεσμοί της Ονδούρας, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Κόμματος – τώρα μία από τις δύο κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις της χώρας – πήραν σάρκα και οστά κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Ο Μανουέλ Εστράδα Καμπρέρα (1857-1924) κυβέρνησε τη Γουατεμάλα από το 1898 έως το 1920 ως δικτάτορα. Το καθεστώς του ορίστηκε από την καταστολή, την υποταγή των αυτοχθόνων πληθυσμών και τη στενή συνεργασία με ξένες εταιρείες που εκμεταλλεύονται τους πόρους της Γουατεμάλας, κυρίως από την United Fruit Company. Ο Estrada Cabrera υπηρέτησε ως το μοντέλο για τον κεντρικό χαρακτήρα στο μυθιστόρημα του Μιγκέλ Γαυλία Αστουριάς «Ελ Σενιόρ Προεδρεύον» (1946), ένα έργο ορόσημο της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας που εξερευνά τη φύση της δικτατορίας.
Ο Χόρχε Ούμπικο ήταν ο δικτάτορας της Γουατεμάλας από το 1931 έως το 1944. Παρέδωσε τεράστιες εκτάσεις γης στην United Fruit Company δωρεάν, επιτρέποντας στην εταιρεία να επεκτείνει δραματικά τις φυτείες και την επιρροή της. Η Ubico ενέκρινε επίσης τις σκληρές εργασιακές πρακτικές στα κτήματα UFC. Μετά την ανατροπή του το 1944, ο Jacobo Árbenz ήρθε στην εξουσία και προσπάθησε να μεταρρυθμιστεί από τη γη, συμπεριλαμβανομένης της εθνικοποίησης των συμμετοχών της United Fruit. Το 1954, ωστόσο, ένα πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από τη CIA εγκατέστησε τον φιλοαμερικανικό Carlos Castillo Armas και τα απαλλοτριωμένα εδάφη επιστράφηκαν στην United Fruit.
Ο Χουάν Γκουαϊδό (γεννημένος το 1983) είναι ένας πολιτικός της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, ο οποίος, με ρητή υποστήριξη από τις ΗΠΑ, αυτοανακηρύχθηκε «προσωρινός πρόεδρος της Βενεζουέλας» στις 23 Ιανουαρίου 2019, παρακάμπτοντας τις συνταγματικές διαδικασίες. Οι ενέργειές του συνοδεύτηκαν από εκκλήσεις για ξένη επέμβαση, συμπεριλαμβανομένων οικονομικών κυρώσεων και ακόμη και στρατιωτικών επιλογών. Παρά τις παρατεταμένες αναταραχές, ο Γκουαϊδό δεν άσκησε ποτέ πραγματική εξουσία στο εσωτερικό της Βενεζουέλας. Το 2022, η αυτοαποκαλούμενη «νομοθετική συνέλευση» της αντιπολίτευσης ψήφισε υπέρ της διάλυσης της «προσωρινής κυβέρνησής» του και λίγο αργότερα η πρεσβεία της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ υπό τον έλεγχό του διέκοψε τις επιχειρήσεις.
«Η Γαλλία βρίσκεται σε μια εύθραυστη κατάσταση και το γεγονός ότι η
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου