Η παραδοσιακή νορβηγική ευημερία, που στηρίχθηκε στον Government
Pension Fund Global (GPFG), το μεγαλύτερο κρατικό ταμείο πλούτου στον
κόσμο, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο διεθνούς προσοχής.
Το
ταμείο, που δημιουργήθηκε το 1990 για να επενδύσει τα πλεονάσματα του
νορβηγικού πετρελαϊκού τομέα,
Με πληθυσμό περίπου 5,5 εκατομμυρίων, αντιστοιχεί σε 364.000 δολάρια ανά κάτοικο.
Η διαχείριση του ταμείου γίνεται από το Norges Bank Investment Management (NBIM) και μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2025 τα κέρδη έφτασαν τα 698 δισεκατομμύρια κορώνες, περίπου 68,4 δισ. δολάρια.
Η χώρα από καιρό φημίζεται για το υψηλό επίπεδο ζωής της, την ισχυρή κοινωνική πρόνοια και την ποιότητα δημόσιας υγείας και εκπαίδευσης.
Το Νορβηγικό ταμείο καλύπτει περίπου το ένα τέταρτο του εθνικού προϋπολογισμού και συνεχίζει να αυξάνεται κατά περίπου 6,6% ετησίως.
Η διεθνής της αξιοπιστία, ενισχυμένη από τον θεσμό του Νόμπελ Ειρήνης και τον ρόλο της στη διπλωματία, φαίνεται τώρα να δοκιμάζεται, καθώς ο Donald Trump απείλησε με δασμούς και επέδειξε αμφισβήτηση προς τον κυρίαρχο χαρακτήρα του ταμείου.
Σε επιστολή προς τον πρωθυπουργό Jonas Stere, παραπονέθηκε ότι η Νορβηγία δεν του απένειμε το Νόμπελ Ειρήνης για τη «διακοπή οκτώ και πλέον πολέμων» και ανακοίνωσε δασμούς 10% και 25% σε ευρωπαϊκά και νορβηγικά προϊόντα από 1η Φεβρουαρίου, πριν από τη συμφωνία για την αγορά της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ.
Ο ρόλος των κεφαλαίων
Η πολιτική αυτή, όπως σημειώνει το Euractiv, αναδεικνύει πόσο εύθραυστη είναι η θέση μιας μικρής αλλά πλούσιας χώρας απέναντι σε μεγάλες δυνάμεις.
Η αντίδραση των Νορβηγών ήταν άμεση, καθώς η ανεξαρτησία και η ηθική αξιοπιστία της χώρας, θεμέλια της διεθνούς επιρροής της, βρίσκονται σε κρίση.
Η πρώην σύμβουλος ηθικής του ταμείου, Cecilia Hellstveit, καταγγέλλει ότι η ανεξαρτησία του ταμείου υπονομεύεται και η εμπιστοσύνη που χτίστηκε για 20 χρόνια έχει καταρρεύσει μέσα σε μία μέρα.
Ο αναλυτής Vargh Folkman προειδοποιεί ότι σε έναν κόσμο όπου ισχυρές χώρες χρησιμοποιούν οικονομικά εργαλεία και πολιτική πίεση, μικρές χώρες όπως η Νορβηγία έχουν περιορισμένες δυνατότητες αντίστασης.
Η διεθνής στροφή στη σκληρή πολιτική, που χαρακτηρίζεται ως «Trumpism», φαίνεται να μολύνει και άλλες περιοχές, όπως η Ευρώπη, ενώ οι κυρίαρχες επενδύσεις των Νορβηγών στις ΗΠΑ καθιστούν το ταμείο ιδιαίτερα ευάλωτο σε πολιτικές και οικονομικές απειλές.
Παρά ταύτα, το ταμείο παραμένει κρίσιμο για τη νορβηγική οικονομία, εξασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη ευημερία της χώρας και τη δυνατότητα κοινωνικής προστασίας.
Η τρέχουσα κρίση αναδεικνύει όμως πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η ανεξαρτησία ακόμη και μιας πλούσιας, διεθνώς σεβαστής χώρας όταν έρχεται αντιμέτωπη με υπερδυνάμεις και την παγκόσμια σκληρή πολιτική.
Η στροφή του Trump
Η στροφή του Trump στη διεθνή διπλωματία σημαίνει αλλαγή κατάστασης και για άλλα μικρά αλλά πλούσια κράτη, που βασίζονταν στη διπλωματία, την ουδετερότητα και την ηθική αυθεντία για να αντισταθμίσουν την έλλειψη σκληρής δύναμης.
Η Νορβηγία, που ποτέ δεν είχε μηχανισμό εμπορικής προστασίας της ΕΕ και όλο και περισσότερο υπόκειται σε οικονομική πίεση από τις ΗΠΑ, ανακάλυψε ότι η παραδοσιακή της ανεξαρτησία συνδέεται με νέες ευπάθειες – από δασμούς και πρόσβαση σε αγορές έως την ασφάλεια του κυρίαρχου ταμείου πλούτου που τροφοδοτούσε τους Νορβηγούς.
Η μακροχρόνια πεποίθηση ότι οι κανόνες, τα ιδρύματα και η φήμη μπορούν να αντισταθμίσουν την έλλειψη δυνατότητας άμεσης βίας εναντίον της, δοκιμάζεται, και ο κόσμος απαλλαγμένος από αυτά τα ήθη προχωρά απρόσμενα γρήγορα.
Ο Varg Folkman, νορβηγός αναλυτής εμπορικής πολιτικής από το EPC με έδρα τις Βρυξέλλες, συνοψίζει: «Στον κόσμο που εισερχόμαστε, μια μικρή χώρα όπως η Νορβηγία θα είναι πολύ επικίνδυνο να καταλαμβάνει μεγάλο χώρο στη διεθνή σκηνή.
Αν οποιαδήποτε μεγάλη χώρα προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει κυρώσεις, οικονομικά εργαλεία ή πολιτική πίεση για να εξαναγκάσει τη Νορβηγία, στην πραγματικότητα, δεν θα μπορούμε να κάνουμε τίποτα».
«Τραμπισμός»
Ο «τραμπισμός» στην οικονομία – μια μεταδοτική μορφή επιχειρηματικότητας που επιτρέπει να αυξηθεί ο προϋπολογισμός άλλων εις βάρος των άλλων – έχει ήδη μολύνει και τις Βρυξέλλες. Τον Νοέμβριο του προηγούμενου έτους επέβαλε ποσοστώσεις στην εξαγωγή νορβηγικών ferroalloys, κάτι που δεν είχε γίνει για 30 χρόνια.
Ο οικονομικός αντίκτυπος ήταν περιορισμένος, αλλά σημαντικός είναι ο προηγούμενος – δύο τρίτα της νορβηγικής εξαγωγής κατευθύνονται στην ΕΕ.
Το οικονομικό μέλλον της Νορβηγίας
Αλλά ας επιστρέψουμε στους απλούς Νορβηγούς. Το κυρίαρχο (ή πετρελαϊκό) ταμείο της Νορβηγίας καλύπτει περίπου το ένα τέταρτο του εθνικού προϋπολογισμού και εξακολουθεί να αυξάνεται κατά 6,6% ετησίως. «Αυτό είναι το οικονομικό μέλλον της Νορβηγίας», λέει ο ίδιος Folkman.
«Μπορεί κανείς μόνο να υποτιμήσει πόσο σημαντικό είναι». Και αυτό είναι κατανοητό: μεγάλο μέρος του κεφαλαίου του ταμείου φυλάσσεται στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένης της δικαιοδοσίας των ΗΠΑ μέσω αμερικανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων – ένα σύστημα που είναι γνωστό σε κάθε κεντρική τράπεζα στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας.
Ναι, διαμορφώθηκε ιστορικά, και γι’ αυτό η Νορβηγία εξαρτάται τόσο από ένα σύστημα που βασίζεται σε κανόνες: σεβασμό στα δικαιώματα των επενδυτών, ελεύθερη μετακίνηση κεφαλαίων και εμπιστοσύνη ότι τα κυρίαρχα περιουσιακά στοιχεία είναι ασφαλή.
Λειτουργεί σήμερα;
Μεγάλο ερώτημα, παρά το γεγονός ότι τον Δεκέμβριο οι Βρυξέλλες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε σχέδιο για την άντληση έως 210 δισεκατομμυρίων ευρώ από «αδρανοποιημένα», δηλαδή δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Αυτή η συζήτηση είναι ακόμα μακριά από το τέλος. Αλλά και στην Ουάσιγκτον έχουν ήδη επιβληθεί περιορισμοί στην εκροή κεφαλαίων.
Απέφυγαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικά με το ποιο μέρος του νορβηγικού ταμείου υπάγεται στη δικαιοδοσία των ΗΠΑ, δηλαδή θα παγώσει, αν η κατάσχεση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων αποτελεί προηγούμενο και αν η Ουάσιγκτον μπορεί γενικά να επιβάλει περιορισμούς στο νορβηγικό ταμείο.
Είναι προφανές από ποιον εξαρτώνται τώρα όλες αυτές οι απαντήσεις, ενώ είναι όλο και πιο εύκολο να προσβληθεί ο «μπαμπάς».
Τον περασμένο φθινόπωρο, το ταμείο προκάλεσε οργή στους Νορβηγούς λόγω επενδύσεων συνδεδεμένων με το Τελ Αβίβ, και αμέσως για παραδειγματισμό, η Ουάσιγκτον έδωσε «χαστούκι» στην δική της Caterpillar, που είχε σταματήσει την παράδοση των μπουλντόζερ στο Ισραήλ.
Οι Νορβηγοί δεν αρέσκονται καθόλου στο ότι η κυβέρνηση αναστέλλει τη λειτουργία του ανεξάρτητου συμβουλίου ηθικής του ταμείου – φυσικά υπό πίεση από τις ΗΠΑ.
Γονατίζει η Νορβηγία
Τώρα η ευημερούσα και υπερήφανη Νορβηγία, συνηθισμένη στη ηθική της αυθεντία στον κόσμο, θα αναγκαστεί να προσαρμοστεί στον κόσμο του Trump, που αντιδρά μόνο στη δύναμη.
Το πρόσφατο Davos κατέστησε σαφές ότι και στο Όσλο και σε άλλες πρωτεύουσες οι επιλογές συμπεριφοράς μηδενίζονται.
Για αυτό είναι δύσκολο να υπερεκτιμηθεί η σεισμική αλλαγή που συγκλόνισε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, από το βήμα του οποίου ο γειτονικός των ΗΠΑ πρωθυπουργός του Καναδά, Mark Carney, απηύθυνε ιστορική επίκριση στις ΗΠΑ υπό τον Trump, χαρακτηρίζοντας την παλιά, βασισμένη σε κανόνες τάξη, υπό την ηγεσία της Αμερικής, ως «ευχάριστη ψευδαίσθηση»: «Αυτή η συμφωνία πλέον δεν λειτουργεί», δήλωσε με λύπη, δίνοντας σαφή εικόνα για το τι να περιμένουμε από τον «νέο παγκόσμιο τάξη κατά Trump», όχι μόνο στις διεθνείς σχέσεις αλλά και στην παγκόσμια οικονομία, όπου η τεχνητή νοημοσύνη, καθώς αυξάνει τις δυνατότητές της, φέρνει μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και παράλογη συγκέντρωση πλούτου στα χέρια της νέας γενιάς δισεκατομμυριούχων, που ευνοεί ο Trump…
Αλλά αυτό δεν αφορά το σημερινό πονοκέφαλο του Όσλο. Εκεί σκέφτονται πώς να συμφιλιωθούν με τη δήλωση του Trump πριν λίγες μέρες στο κοινωνικό του δίκτυο Truth: «Η Γροιλανδία είναι απαραίτητη για την εθνική και παγκόσμια ασφάλεια. Δεν υπάρχει επιστροφή – όλοι συμφωνούν με αυτό!» Κάποιος έχει αντίρρηση;
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου