Από τη θολούρα του Κέντρου χωρίς Αριστερά στην ΕΛΑΣ

Οι πολιτικές μεταπτώσεις του Αλέξη Τσίπρα, παρότι δεν αποτελούν οβιδιακές μεταμορφώσεις μιας και κινούνται στην πεπατημένη της αποδοχής του καπιταλιστικού πλαισίου και όχι της ανατροπής του, ιχνηλατούνται τα τελευταία τρία χρόνια στις δημόσιες τοποθετήσεις του. Με το ρητορικό σερφάρισμα πάνω στο σουέλ από τη φουρτούνα που δημιούργησαν τα κρισιακά φαινόμενα του χώρου της κεντροαριστεράς, ο πρώην πρωθυπουργός και ιδρυτής του κόμματος ΕΛΑΣ αναζήτησε ένα νέο προφίλ ώστε να μπορεί να «συνομιλεί» με ευρύτερο εθνικό ακροατήριο για την επιστροφή του στην κεντρική πολιτική σκηνή. Οι αριστεροκεντροδεξιές κινήσεις ως προς το περιεχόμενο της πολιτικής επανεκκίνησης και ως προς τον εκφραστικό κώδικα του rebranding αποτυπώνονται στις κατά καιρούς δηλώσεις του, ανάλογα τις καταστάσεις. Το εκκρεμές από τα κεντροαριστερά στο Κέντρο ως τη δεξιά σοσιαλδημοκρατία και ξανά πίσω στα αριστερά του Κέντρου περιγράφει την προσπάθεια δημιουργίας μιας συστημικής εναλλακτικής απέναντι στην κυβέρνηση της Δεξιάς.

Μετά την παραίτησή του από την ηγεσία της Κουμουνδούρου (Ιούνιος 2023) και ιδιαίτερα μετά τη δημιουργία του ινστιτούτου του (2024) και την αποχώρησή του από τον ΣΥΡΙΖΑ, με ταυτόχρονη παράδοση της βουλευτικής έδρας (Οκτώβριος 2025), υπήρξαν διαβαθμίσεις με ξεθώριασμα στις κεντροαριστερές αποχρώσεις μέχρι την επαναφορά της χρήσης αριστερού προσδιορισμού στον τίτλο του νέου κόμματος (Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη).

Οι πιο χαρακτηριστικές τοποθετήσεις του Αλ. Τσίπρα που έδωσαν την πρόγευση για την πολιτική του επάνοδο εντοπίζονται τον Μάρτιο του 2024, όταν λειαίνει δημόσια αιχμές της περιόδου διακυβέρνησής του και προετοιμάζει το rebranding. Μετείχε στο συνέδριο «Μεταπολίτευση: 50 χρόνια μετά» που συνδιοργάνωσαν η «Καθημερινή», το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, το Οικονομικό Φόρουμ Δελφών και το Ελληνικό Παρατηρητήριο του London School of Economics, επισημαίνοντας ότι λίγους μήνες μετά την παραίτησή του αυτή ήταν «η πρώτη φορά» που είχε δημόσια παρουσία στα πολιτικά πράγματα. Σε αυτήν τη συζήτηση (2/3/2024) με τη δημοσιογράφο Ξένια Κουναλάκη σημείωσε ότι είναι πολιτικό πρόβλημα μεταξύ άλλων «η αδυναμία του προοδευτικού χώρου και η αδυναμία της αντιπολίτευσης να παίξει τον ρόλο της αντιπολίτευσης». Εθεσε ως ανάγκη «οι προοδευτικές δυνάμεις από μέρος του προβλήματος να γίνουν μέρος της λύσης» και υπογράμμισε ότι «η Αριστερά οφείλει να αναστοχαστεί».

Αυτοκριτική και αυτογκόλ

Ταυτόχρονα όμως στο κέντρο της αυτοκριτικής του για την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ έθεσε τον τρόπο του χειρισμού του σκανδάλου Novartis, τον οποίο χαρακτήρισε «ατυχή». Σημείωσε ότι «είχαμε ένα τεράστιο σκάνδαλο με την πιθανή εμπλοκή κάποιων πολιτικών προσώπων. Η πρόθεσή μας να μην παρέμβουμε σε αυτό το σκάνδαλο, να το αποδώσουμε στη Δικαιοσύνη, μας οδήγησε σε χειρισμούς που έδιναν την εντύπωση ότι βάζουμε στο ίδιο τσουβάλι ανθρώπους που πιθανότατα να είχαν εμπλοκή, με ανθρώπους που ήταν βέβαιο σχεδόν ότι δεν είχαν καμία εμπλοκή».

Μετά τις ευρωεκλογές η μεγάλη παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού είναι η ίδρυση του Ινστιτούτου Τσίπρα και η συνδιοργάνωση της 1ης Διεθνούς Διάσκεψης στο Ωδείο Αθηνών με το Ιδρυμα Ζόραν Ζάεφ (17-19 Ιουνίου 2024) με αφορμή τη συμπλήρωση τότε έξι ετών από τη Συμφωνία των Πρεσπών. Στην ομιλία του θέτει σε προτεραιότητα τον ρεαλισμό και την ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου, σημειώνοντας ότι στόχευση είναι «να δώσουμε περισσότερο χώρο στο “μαζί” δίνοντας ρεαλιστική υπόσταση στην προοπτική μιας νικηφόρας προοδευτικής συμμαχίας».

Και τον Δεκέμβριο του 2024 στο συνέδριο της εφημερίδας «Το Βήμα» για τα 50 χρόνια της μεταπολίτευσης ο Αλ. Τσίπρας υπογράμμισε την ανάγκη συζήτησης των προοδευτικών δυνάμεων για εναλλακτικό πρόγραμμα διακυβέρνησης, απορρίπτοντας την όποια ελληνική εκδοχή του γαλλικού Νέου Λαϊκού Μετώπου του Μελανσόν.

Μια από τις πιο ηχηρές διατυπώσεις σε δημόσια παρέμβασή του είναι αυτή της 10ης Ιουνίου 2025 όταν στο συνέδριο του ινστιτούτου του ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε στον «δημοκρατικό καπιταλισμό» σε αντίστιξη με την απειλή που προέρχεται από τον «αυταρχικό καπιταλισμό» που προωθεί η ακροδεξιά.

Το νέο ταξίδι

Η νέα πολιτική πορεία του λάμβανε χαρακτηριστικά κεντρώας έκφρασης στον προοδευτικό χώρο στην προοπτική ρόλου κυβερνητικής διεκδίκησης, αφήνοντας πιο πίσω τις αναφορές στην Αριστερά.

Το νέο πολιτικό ταξίδι του Αλ. Τσίπρα που ξεκίνησε μετά την παραίτησή του από τον ΣΥΡΙΖΑ και την παράδοση στο κόμμα της βουλευτικής έδρας τον Οκτώβριο έλαβε μορφή παρουσιάσεων ανά την Ελλάδα με το βιβλίο του «Ιθάκη». Οι ομιλίες-σταθμοί σηματοδοτούν τις παλινωδίες ως προς τις ιδεολογικές αιχμές που μεταλλάσσονται σταδιακά από το κέντρο προς τα αριστερά. Στην πρώτη επίσημη βιβλιοπαρουσίαση στις 3 Δεκεμβρίου 2025 στο θέατρο Παλλάς προδιέγραψε τη δημιουργία μιας προοδευτικής συσπείρωσης, με τον ίδιο σε ηγετικό ενοποιητικό ρόλο, στέλνοντας μήνυμα προς τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, της Νέας Αριστεράς κ.ά. ότι όλοι μπορούν να είναι συνεπιβάτες αλλά «χωρίς ρεζερβέ πρώτες θέσεις» (το έδειξε και με την ταξιθεσία στον εξώστη). Σημείωσε ότι πρέπει να υπάρξει «πειστικό προοδευτικό εναλλακτικό σχέδιο, που θα συνιστά ταυτόχρονα μια αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης». Στο ίδιο μοτίβο και οι τοποθετήσεις σε Ιωάννινα, Λάρισα και Αλεξανδρούπολη, χωρίς αναφορές περί αριστερής διακυβέρνησης, αλλά εστιάζοντας στην προοδευτική παράταξη με πατριωτικό πρόσημο, όπως και στην Κοζάνη.

Στη Λαμία τον Μάρτιο του 2026 ο Αλ. Τσίπρας αρχίζει να ενισχύει τη ρητορική του με αριστερές αναφορές υπογραμμίζοντας ότι ζητούμενο είναι «στις επόμενες εθνικές εκλογές όποτε κι αν αυτές λάβουν χώρα η ΝΔ και ο κ. Μητσοτάκης να έχουν αντίπαλο. Και ας είναι όλοι βέβαιοι, θα έχουν αντίπαλο. Μια ανασυγκροτημένη, προοδευτική παράταξη. Μια ισχυρή κυβερνώσα Αριστερά». Ακολουθεί το Ηράκλειο Κρήτης όπου κλείνει τη βιβλιοπαρουσίαση και ανοίγει ο πολιτικός κύκλος με το «μανιφέστο Σιακαντάρη» του Ιδρύματος Τσίπρα που δημοσιοποιήθηκε την Πρωτομαγιά του 2026. Με μοτίβο την κυβερνώσα Αριστερά της νέας εποχής φτιάχτηκε στη… στροφή το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα.