Οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να εξαπολύσουν μια πρωτοφανή εκστρατεία οικονομικής πίεσης κατά του Ιράν, με τον Ντόναλντ Τραμπ να απειλεί με αυτό που έχει χαρακτηρίσει ως τη «μεγαλύτερη» και πιο συντριπτική οικονομική επιχείρηση που έχει επιβληθεί ποτέ σε μια χώρα.
Στόχος δεν είναι μόνο να αυξηθεί η πίεση στην ήδη επιβαρυμένη ιρανική οικονομία, αλλά να απομονωθεί διεθνώς η Τεχεράνη, με τις ΗΠΑ να προειδοποιούν παράλληλα ότι θα υπάρξουν συνέπειες και για όσους συνεχίσουν να τη στηρίζουν οικονομικά.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, κάλεσε τους συμμάχους της Ουάσιγκτον να πάρουν ξεκάθαρη θέση.
«Θα οδηγήσουμε σε κατάρρευση αυτό το καθεστώς. Ήρθε η ώρα οι σύμμαχοί μας και ο υπόλοιπος κόσμος να πάρουν μια απόφαση», δήλωσε. «Είτε είστε μαζί μας είτε εναντίον μας».
Οι δηλώσεις του ακολούθησαν την προειδοποίηση του Τραμπ ότι χώρες που προσφέρουν οποιοδήποτε «σωσίβιο» στο ιρανικό καθεστώς θα αντιμετωπίσουν «τεράστιες οικονομικές συνέπειες».
«Η μεγαλύτερη συντονισμένη οικονομική απομόνωση στην ιστορία»
Ο Μπέσεντ δεν αποκάλυψε λεπτομέρειες για τα μέτρα που σχεδιάζει η αμερικανική κυβέρνηση, υποστήριξε όμως ότι η νέα εκστρατεία θα αποτελέσει μέρος «της μεγαλύτερης συντονισμένης οικονομικής απομόνωσης στην ιστορία του κόσμου».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ενίσχυση της οικονομικής πίεσης θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη για μια νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν.
Η Ουάσιγκτον στέλνει παράλληλα σαφές μήνυμα σε κυβερνήσεις, τράπεζες και επιχειρήσεις που εξακολουθούν να έχουν οικονομικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
«Αν επιμένετε να κάνετε δουλειές μαζί τους, είτε μεταφέροντας χρήματα είτε αγοράζοντας το πετρέλαιό τους, τότε το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και η κυβέρνηση των ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν όλη τη δύναμη και την ισχύ τους για να επιβάλουν μέτρα εναντίον σας», δήλωσε ο Μπέσεντ.
Περισσότερες λεπτομέρειες για το σχέδιο αναμένεται να ανακοινωθούν στις 24 Αυγούστου.
Το ερώτημα που προκύπτει πλέον είναι ποιες χώρες κινδυνεύουν περισσότερο να βρεθούν στο «ραντάρ» της νέας αμερικανικής εκστρατείας.
Η Κίνα στο επίκεντρο λόγω του ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, καθώς αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου.
Περισσότερο από το 80% των φορτίων ιρανικού πετρελαίου κατευθύνεται στην κινεζική αγορά, με τα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια να επωφελούνται από τις χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου που βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις. Σύμφωνα με την εταιρεία αναλύσεων Kpler, η Κίνα αγόραζε κατά μέσο όρο 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως το 2025.
Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα σύνθετο δίκτυο διαμεσολαβητών και συναλλαγών, με φορτία ιρανικού πετρελαίου να εμφανίζονται σε ορισμένες περιπτώσεις ως προερχόμενα από άλλες χώρες και τις συναλλαγές να πραγματοποιούνται κυρίως σε κινεζικό νόμισμα.
Τον Απρίλιο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο για αγορές ιρανικού πετρελαίου και προειδοποίησε κινεζικές τράπεζες για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων.
Τα Εμιράτα, η Τουρκία και το Ιράκ
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν διαχρονικά μία από τις σημαντικότερες οικονομικές «γέφυρες» του Ιράν με τον υπόλοιπο κόσμο.
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, το 2024 τα Εμιράτα κάλυπταν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, συνολικής αξίας 21 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ απορροφούσαν και το 13% των ιρανικών εξαγωγών. Το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου αφορά επανεξαγωγές.
Ωστόσο, αυτή την εβδομάδα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέστειλαν όλες τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση και απειλή πυραυλικής επίθεσης από την Τεχεράνη.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με το Ιράν. Το διμερές εμπόριο κυμαίνεται γύρω στα 5 με 6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ενώ η Άγκυρα εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο, το οποίο καλύπτει περίπου το 13% των εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας.
Ιδιαίτερα ευαίσθητη είναι και η περίπτωση του Ιράκ. Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών ξεπέρασε τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, ενώ η Βαγδάτη πληρώνει στο Ιράν περίπου 4 με 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σοβαρές δυσκολίες για το Ιράκ, το οποίο θα πρέπει να εξασφαλίσει την ενεργειακή του τροφοδοσία χωρίς να εκτεθεί σε μέτρα από την Ουάσιγκτον.
Ομάν, Πακιστάν και Ινδία
Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες στενές σχέσεις με το Ιράν και συχνά έχει αναλάβει ρόλο μεσολαβητή ανάμεσα στην Τεχεράνη και τη Δύση. Το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Για το Πακιστάν, ενδεχόμενη αμερικανική δράση εναντίον χωρών που διατηρούν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει σημαντικό πλήγμα. Οι δύο χώρες έχουν εκφράσει τη δέσμευση να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι ανεπίσημες συναλλαγές εκτιμάται ότι φτάνουν περίπου τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η Ινδία έχει ήδη περιορίσει σημαντικά τις συναλλαγές της με το Ιράν μετά την ενίσχυση των αμερικανικών κυρώσεων τα προηγούμενα χρόνια. Το διμερές εμπόριο υποχώρησε στα 1,63 δισεκατομμύρια δολάρια το οικονομικό έτος 2025-2026, με τις ινδικές εξαγωγές τροφίμων, τσαγιού, καφέ και μπαχαρικών να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών.
Το Νέο Δελχί έχει υποστηρίξει στο παρελθόν ότι τέτοιες εξαγωγές έχουν ανθρωπιστικό χαρακτήρα και πρέπει να εξαιρούνται από τις κυρώσεις.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν
Σημαντικές εμπορικές σχέσεις με το Ιράν διατηρεί και η Αρμενία. Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της χώρας διέρχεται μέσω ιρανικού εδάφους, ενώ οι δύο χώρες έχουν συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια.
Η Αρμενία λαμβάνει ιρανικό φυσικό αέριο, το χρησιμοποιεί για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και στη συνέχεια επιστρέφει μέρος της παραγόμενης ενέργειας στο Ιράν.
Το εμπόριο μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Ιράν αυξήθηκε επίσης κατά 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2026 και έφτασε τα 312,6 εκατομμύρια δολάρια.
Η οικονομία του Ιράν ήδη υπό ασφυκτική πίεση
Η νέα αμερικανική εκστρατεία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ιρανική οικονομία βρίσκεται ήδη υπό έντονη πίεση.
Κατά το δωδεκάμηνο έως τον Φεβρουάριο του 2026, οι τιμές βασικών αγαθών αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 60%, ενώ οι τιμές των τροφίμων διπλασιάστηκαν, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία.
Το Ιράν βρέθηκε νωρίτερα φέτος αντιμέτωπο με εβδομάδες διαδηλώσεων εξαιτίας της ακρίβειας και της εκρηκτικής αύξησης του κόστους ζωής, με πολλούς πολίτες να κατηγορούν την κυβέρνηση για την οικονομική κατάσταση.
Παρά τις δεκαετίες κυρώσεων, όμως, το ιρανικό καθεστώς δεν έχει καταρρεύσει. Οι πρώτες αμερικανικές κυρώσεις επιβλήθηκαν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και την κρίση με την ομηρία στην αμερικανική πρεσβεία.
Το ερώτημα είναι αν η νέα εκστρατεία οικονομικής απομόνωσης, την οποία η Ουάσιγκτον παρουσιάζει ως τη μεγαλύτερη στην ιστορία, θα μπορέσει να επιτύχει εκεί όπου απέτυχαν δεκαετίες κυρώσεων.
Η πίεση, πάντως, δεν θα ασκηθεί μόνο στην Τεχεράνη. Η νέα στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ απειλεί να φέρει δύσκολες αποφάσεις για χώρες που συνδέονται με την ιρανική οικονομία μέσω του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του εμπορίου και των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών.
Με την Κίνα να βρίσκεται στην πιο ευαίσθητη θέση λόγω των μεγάλων αγορών ιρανικού πετρελαίου, η νέα αμερικανική εκστρατεία μπορεί να μετατρέψει τις κυρώσεις κατά του Ιράν σε ένα ευρύτερο τεστ για τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με σημαντικούς εμπορικούς και στρατηγικούς της εταίρους.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου