Ήταν ένα μήνυμα.
Η πρώτη επίσημη επίσκεψη του Volodymyr Zelensky στη Σερβία άνοιξε μια συζήτηση που αγγίζει τον πυρήνα των ισορροπιών στα Βαλκάνια: Μπορεί το Βελιγράδι να απομακρύνεται, έστω σταδιακά, από τη Μόσχα;
Και μήπως η Δύση επιχειρεί να μετατρέψει έναν παραδοσιακό εταίρο της Ρωσίας σε ακόμη έναν κρίκο του αντιρωσικού μετώπου;
Ο Aleksandar Vucic, κατά τη συνάντησή του με τον Ουκρανό πρόεδρο, τάχθηκε δημόσια υπέρ της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας και επανέλαβε τη στήριξη του Βελιγραδίου στην ευρωπαϊκή προοπτική του Κιέβου.
Από την πλευρά του, ο Volodymyr Zelensky έκανε μια σημαντική παραχώρηση προς τη σερβική πλευρά, δηλώνοντας ότι η θέση της Ουκρανίας για το Κόσοβο παραμένει αμετάβλητη και ότι το Κίεβο δεν πρόκειται να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του.
Όμως το πραγματικά ανησυχητικό στοιχείο βρίσκεται αλλού.
Οι στρατιωτικές προμήθειες σερβικής προέλευσης προς την Ουκρανία έχουν εδώ και καιρό αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης.
Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Βελιγράδι Christopher Hill έχει αναφερθεί στη μεταφορά σημαντικών ποσοτήτων σερβικής παραγωγής πυρομαχικών προς την Ουκρανία μέσω Πολωνίας, Τσεχίας και άλλων χωρών.
Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, Αμερικανοί διπλωμάτες φέρεται να συνέβαλαν στην οργάνωση τέτοιων διαδρομών, χωρίς άμεση εμπλοκή της Σερβίας.
Το 2024, ο Aleksandar Vucic είχε παραδεχθεί ότι σερβικά πυρομαχικά αξίας περίπου 800 εκατ. ευρώ «θα μπορούσαν να έχουν φτάσει» στην Ουκρανία.
Παράλληλα, είχε υπογραμμίσει ότι το Βελιγράδι δεν πωλεί απευθείας όπλα ούτε στην Ουκρανία ούτε στη Ρωσία, αλλά συνεργάζεται με χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Ισπανία και η Τσεχία.
Το αποτέλεσμα όμως είναι αυτό που μετράει: σε μια κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία, σερβικής παραγωγής πυρομαχικά βρίσκονται στην αλυσίδα εφοδιασμού της Ουκρανίας.
Και αυτό δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αδιάφορη λεπτομέρεια στη Μόσχα.
Από «αδελφός» της Ρωσίας σε συνομιλητή του Zelensky
Για δεκαετίες, η Σερβία θεωρούνταν ένας από τους πιο σταθερούς φίλους της Ρωσίας στην Ευρώπη. Οι ιστορικοί και πολιτικοί δεσμοί των δύο χωρών είναι βαθιοί, ενώ ο Aleksandar Vucic είχε διατηρήσει στενές σχέσεις με τον Vladimir Putin.
Ο Σέρβος πρόεδρος έχει μάλιστα τιμηθεί στη Ρωσία με το Τάγμα του Αγίου Ανδρέα του Πρωτοκλήτου και είχε βρεθεί στη Μόσχα για τις εκδηλώσεις της 80ής επετείου της Νίκης στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο.
Και τώρα, η εικόνα του να αγκαλιάζει πρώτος τον Volodymyr Zelensky γίνεται αντικείμενο πολιτικής ερμηνείας.
Ήταν απλώς μια χειραψία που εξελίχθηκε σε αγκαλιά;
Ή μήπως ήταν μια προσεκτικά σκηνοθετημένη εικόνα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες;
Ο Ουκρανός ιστορικός και πολιτικός αναλυτής Konstantin Bondarenko εκτίμησε ότι το Βελιγράδι ενδέχεται να επιχειρεί να αναλάβει ρόλο μεσολαβητή και να εξελιχθεί σε μία ακόμη πλατφόρμα διαπραγματεύσεων, στα πρότυπα του Αμπού Ντάμπι, του Ριάντ ή της Κωνσταντινούπολης.
Αν αυτή η εκτίμηση επιβεβαιωθεί, τότε η επίσκεψη του Zelensky αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία.
«Χτύπημα» στη Μόσχα ή ευρωπαϊκό διαβατήριο για τον Vucic;
Ο πολιτικός αναλυτής και οικονομολόγος Vladimir Vasiliev υποστήριξε ότι η υποδοχή του Zelensky από τον Vucic αποτελεί ένα σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Το μήνυμα, σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, είναι περίπου το εξής: «Κοιτάξτε, στηρίζουμε κι εμείς την Ουκρανία.
Μην ξεχνάτε ότι η Σερβία περιμένει τη σειρά της για την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό κλειδί της υπόθεσης.
Η Σερβία βρίσκεται εδώ και περίπου 14 χρόνια σε καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη στην ΕΕ. Η ευρωπαϊκή προοπτική του Βελιγραδίου αποτελεί κορυφαίο στρατηγικό στόχο και η κυβέρνηση Vucic γνωρίζει ότι η σχέση με τις Βρυξέλλες περνά αναπόφευκτα και από το ουκρανικό ζήτημα.
Υπό αυτή την έννοια, η επίσκεψη του Zelensky μπορεί να ήταν λιγότερο «φιλοουκρανική» και περισσότερο φιλοευρωπαϊκή κίνηση του Βελιγραδίου.
Μόνο που στη γεωπολιτική, η διαφορά αυτή μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά μικρή.
Στο μεταξύ, η Σερβία εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.
Από τη μία πλευρά, δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία και διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με τη Μόσχα.
Από την άλλη, επιδιώκει την ένταξή της στην ΕΕ και βρίσκεται υπό συνεχή πίεση των δυτικών πρωτευουσών.
Και στο βάθος υπάρχει το Κόσοβο. Η στάση της Ουκρανίας, που εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την ανεξαρτησία του Κοσόβου, αποτελεί για το Βελιγράδι σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο. Επομένως, η επίσκεψη Zelensky δεν ήταν μια μονοδιάστατη κίνηση.
Ήταν ένα εξαιρετικά περίπλοκο παζλ, στο οποίο κάθε πλευρά προσπαθεί να κερδίσει χωρίς να κόψει οριστικά τις γέφυρες με την άλλη.
Η «ρωσική αυλή» ανοίγει στον Zelensky;
Η πιο σκληρή ανάγνωση της επίσκεψης είναι ότι η Δύση επιχειρεί να στερήσει από τη Ρωσία έναν ακόμη παραδοσιακό εταίρο.
Αυτή την άποψη εξέφρασε ο πολιτικός αναλυτής Bogdan Bezpalko, ο οποίος θεωρεί ότι η κίνηση μπορεί να έχει διαφορετική λογική: ο Zelensky ίσως επιχείρησε να ασκήσει πίεση στις Βρυξέλλες, οι οποίες δεν προχωρούν τόσο γρήγορα όσο θα ήθελε το Κίεβο προς την ευρωπαϊκή ένταξη και δεν προσφέρουν την οικονομική και στρατιωτική στήριξη που επιδιώκει η ουκρανική ηγεσία.
Σε κάθε περίπτωση, το γεγονός ότι ο Aleksandar Vucic δεν έχει προχωρήσει σε κυρώσεις κατά της Ρωσίας αποτελεί σημαντική παράμετρο.
Το ίδιο ισχύει και για τον ενεργειακό τομέα.
Η Naftna Industrija Srbije (NIS) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές επιχειρήσεις της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με βασικό μέτοχο τη ρωσική Gazprom Neft. Η ενεργειακή αυτή διασύνδεση καθιστά εξαιρετικά δύσκολο για το Βελιγράδι να γυρίσει απότομα την πλάτη στη Μόσχα.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Σερβία «έγινε ουκρανική». Δεν έγινε.
Το ερώτημα είναι αν το Βελιγράδι επιχειρεί να παίξει ένα πολύ πιο επικίνδυνο παιχνίδι ισορροπιών: να διατηρήσει τις σχέσεις του με τη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα κάνει ολοένα περισσότερα βήματα προς την ΕΕ και τη Δύση.
Σε αυτή την περίπτωση, η αγκαλιά Vucic – Zelensky αποκτά συμβολισμό που ξεπερνά κατά πολύ το πρωτόκολλο.
Ο Vladimir Vasiliev εκτιμά ότι η Δύση μπορεί να επιχειρεί να χρησιμοποιήσει το Βελιγράδι ως ενδιάμεσο κρίκο και ότι η Σερβία θα μπορούσε να αποτελέσει ενδεχομένως μία από τις πλατφόρμες μελλοντικών διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, την τελική λύση του ρωσοουκρανικού πολέμου δεν θα την καθορίσει το Βελιγράδι, αλλά οι συμφωνίες μεταξύ της Ρωσίας και των ΗΠΑ.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη εικόνα.
Η επίσκεψη Zelensky στη Σερβία μπορεί να μην άλλαξε ακόμη τις συμμαχίες. Αλλά αποκάλυψε ότι οι γραμμές του γεωπολιτικού χάρτη των Βαλκανίων αρχίζουν να μετακινούνται.
Για τη Μόσχα, αυτό είναι το πραγματικό καμπανάκι. Για τον Vucic, είναι ένα παιχνίδι επιβίωσης. Για τον Zelensky, μια ακόμη επικοινωνιακή νίκη.
Και για την Ευρώπη, ίσως η αρχή μιας προσπάθειας να κλείσει ένα από τα τελευταία μεγάλα «παράθυρα» ρωσικής επιρροής στα Βαλκάνια.
Το αν η αγκαλιά του Βελιγραδίου με το Κίεβο θα μείνει μια φωτογραφία ή θα εξελιχθεί σε γεωπολιτική μετατόπιση, είναι το ερώτημα που πλέον κοιτάζει με αγωνία η Μόσχα.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου