Το ΔΝΤ χτυπά καμπανάκι για τη συγκέντρωση των τραπεζικών δανείων – Οι 10 μεγαλύτερες κοινές εκθέσεις σε μεγάλους ομίλους φτάνουν στο 81% του Tier 1 κεφαλαίου – Τι πραγματικά φοβούνται οι εποπτικές αρχές
Στο ελληνικό διαδίκτυο κυκλοφορεί τις τελευταίες ημέρες μια έντονη φημολογία όσον αφορά επιστολή του SSM (Single Supervisory Mechanism), του ευρωπαϊκού μηχανισμού τραπεζικής εποπτείας, υπό την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) όπου περιλαμβάνεται η φράση «συστημικός κίνδυνος» όσον αφορά τον υπερδανεισμό κάποιων ομίλων.
Τι ισχύει; Πέρα από τις φήμες ας δούμε τα συγκεκριμένα στοιχεία.
Στην περίπτωση των ελληνικών τραπεζών, το πρόβλημα έχει πλέον αποτυπωθεί με αριθμούς που δεν επιδέχονται διαφορετικής ερμηνείας από έναν από τους πλέον αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς: το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Σύμφωνα με την πρόσφατη αξιολόγηση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος από το ΔΝΤ, οι δέκα μεγαλύτερες κοινές εκθέσεις των τεσσάρων συστημικών τραπεζών σε μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις αντιστοιχούν στο 121,6% του κεφαλαίου Tier 1 (το βασικό και ποιοτικότερο κεφάλαιο μιας τράπεζας, ήτοι το «μαξιλάρι» που έχει για να απορροφήσει ζημιές χωρίς να καταρρεύσει πριν από τα μέτρα μείωσης πιστωτικού κινδύνου και στο 81% μετά την εφαρμογή τους.
H αξιολόγηση του ΔΝΤ εδώ
Το μέγεθος δεν περνά απαρατήρητο και αφορά τη διαρθρωτική μορφή του δανεισμούς στις ελληνικές επιχειρήσεις.
Δεν πρόκειται μία τράπεζα, αλλά για το σύνολο του τραπεζικού συστήματος.
Το πραγματικό ζήτημα που αγορά τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι η αλληλοεπικάλυψη.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες έχουν συσσωρεύσει εξαιρετικά υψηλές και αλληλοεπικαλυπτόμενες εκθέσεις στους ίδιους μεγάλους επιχειρηματικούς δανειολήπτες.
Οι 10 μεγαλύτερες κοινές εκθέσεις αντιστοιχούν στο 81% του Tier 1 κεφαλαίου μετά τα μέτρα πιστωτικού κινδύνου, ενώ η έκθεση σε μεγάλους εταιρικούς ομίλους αφορά το 122,3%.
Την ίδια στιγμή, το 20% του εταιρικού χρέους βρίσκεται σε επιχειρήσεις με ICR κάτω από 1.
Το πρόβλημα, επομένως μπορεί να μεταφραστεί σε κρίση του τραπεζικού συστήματος, αλλά είναι συγκεκριμένο: Είναι η συγκέντρωση του κινδύνου στους ίδιους δανειολήπτες — και το ενδεχόμενο ένα σοβαρό «ατύχημα» να χτυπήσει περισσότερες από μία τράπεζες ταυτόχρονα.
(ICR κάτω από 1 σημαίνει ότι μια επιχείρηση δεν παράγει αρκετά λειτουργικά κέρδη για να καλύψει τους τόκους του χρέους της)
Οι μεγάλοι επιχειρηματικοί δανειολήπτες δεν έχουν πιστωτική σχέση με μία μόνο τράπεζα.
Χρηματοδοτούνται από περισσότερες συστημικές τράπεζες, με αποτέλεσμα εάν προκύψει ένα σοβαρό πρόβλημα σε έναν από τους μεγαλύτερους δανειολήπτες να μην περιορίζεται κατ' ανάγκη σε μία τράπεζα και να μεταδοθεί σε ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Επεξεργασία στοιχείων: ΒΝ
Ο κίνδυνος μετάδοσης του συστημικού κινδύνου
Αυτό ακριβώς περιγράφει το ΔΝΤ ως συστημικό κίνδυνο.
Με απλά λόγια: όσο οι μεγάλοι όμιλοι αποπληρώνουν κανονικά τα δάνειά τους, το σύστημα λειτουργεί.
Εάν, όμως, ένας μεγάλος δανειολήπτης βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρή επιδείνωση των οικονομικών μεγεθών του λόγω πιθανώς μιας εξωγενούς γεωπολιτικής ή άλλης κρίσης (π.χ. ενεργειακή), το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ταυτόχρονα στους ισολογισμούς περισσότερων τραπεζών.
Και αυτό είναι που ενδιαφέρει πρωτίστως τον επόπτη, την Τράπεζα της Ελλάδος, που οφείλει εκ της θέσεως της να σημάνει συναγερμό.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η ταυτόχρονη οικονομική δυσχέρεια μίας ή περισσότερων από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις θα μπορούσε να έχει σημαντικές διαθρωτικές επιπτώσεις στο τραπεζικό σύστημα και αποτελεί μια σημαντική συστημική ευπάθεια.
Η πιστωτική επέκταση έχει δύο πρόσωπα
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάσει κανείς πού κατευθύνονται τα νέα δάνεια.
Η ελληνική οικονομία δεν βιώνει μια γενικευμένη πιστωτική έκρηξη όπως εκείνη που προηγήθηκε της κρίσης χρέους.
Αρνητικός ρυθμός πιστωτικής επέκτασης και «δημιουργική καταστροφή»
Το συνολικό επίπεδο της τραπεζικής χρηματοδότησης παραμένει πολύ χαμηλότερο σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα.
Τον Ιούλιο, χαρακτηριστικά, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της συνολικής χρηματοδότησης προς την ιδιωτική οικονομία υποχώρησε στο 6,8% από 7,7% τον προηγούμενο μήνα (στοιχεία ΤτΕ).
Η χρηματοδότηση προς τις επιχειρήσεις παρουσίασε μηνιαία καθαρή αρνητική ροή 2,552 δισ. ευρώ, ενώ ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής υποχώρησε στο 8,9% από 10,2%.
Σύμφωνα με τα στοιχεία η νέα πιστωτική επέκταση έχει σε μεγάλο βαθμό κατευθυνθεί προς τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Και εδώ υπάρχει μια δεύτερη, λιγότερο συζητημένη πλευρά του προβλήματος: την ώρα που οι μεγάλοι όμιλοι μπορούν να εξασφαλίσουν σημαντικές γραμμές χρηματοδότησης, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης στον τραπεζικό δανεισμό.
Το ζήτημα βεβαίως είναι ευρύτερο όσον αφορά την ελληνική οικονομία τη διάρθρωση του επιχειρείν και τον πιστωτικό κίνδυνο που δύνανται να αναλάβουν οι τράπεζες με χιλιάδες εταιρείες που δεν μπορούν να περάσουν το «κατώφλι» των πιστωτικών προϋποθέσεων.
Αυτό εντάσσεται σε ένα πλαίσιο «δημιουργικής καταστροφής» όπως είχε επισημάνει και η περίφημη έκθεση Πισσαρίδη.
Το ΔΝΤ καταγράφει χαρακτηριστικά ότι το ποσοστό των δανείων των συστημικών τραπεζών προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις υποχώρησε από πάνω από 50% του συνολικού επιχειρηματικού δανεισμού στις αρχές του 2019 σε περίπου 36% το τρίτο τρίμηνο του 2025.
Έτσι δημιουργείται μια παράδοξη εικόνα: η «πιστωτική μηχανή» έχει αρχίσει να δουλεύει ξανά, αλλά σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης συγκεντρώνεται στους μεγαλύτερους παίκτες της αγοράς.
«Μαύρη τρύπα» ή ωρολογιακή βόμβα;
Σύμφωνα με το ΔΝΤ οι τράπεζες έχουν βελτιώσει σημαντικά την κεφαλαιακή τους θέση και τη ρευστότητά τους, ενώ τα stress tests δείχνουν ότι μπορούν να απορροφήσουν ακόμη και σημαντικές δυσμενείς εξελίξεις.
Αυτό όμως δεν ακυρώνει την προειδοποίηση.
Απλώς την κάνει πιο συγκεκριμένη: Το μείζον πρόβλημα είναι η συγκέντρωση του κινδύνου που θα μπορούσε να γίνει κρίση εάν αλλάξουν απότομα οι συνθήκες.
Και αυτή είναι πολύ πιο σοβαρή συζήτηση από το αν υπάρχει ή όχι «επιστολή» του SSM.
Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος, παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα του FSAP, αναδεικνύει ως βασική σύσταση την ενίσχυση της παρακολούθησης των μεγάλων ανοιγμάτων στο πλαίσιο της αξιολόγησης του συστημικού κινδύνου.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Το πραγματικό καμπανάκι
Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι οι φημολογία στο διαδίκτυο εάν υπάρχει μια μυστική επιστολή που περιγράφει έναν συγκεκριμένο επιχειρηματικό όμιλο ως «συστημικό κίνδυνο».
Πρόκειται, όμως, μία ευπάθεια την οποία οι εποπτικές αρχές έχουν το καθήκον να παρακολουθούν στενά.
Γιατί στην οικονομία, όπως και στις τράπεζες, το πρόβλημα σπάνια είναι το μέγεθος ενός μόνο δανείου.
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει όταν οι ίδιοι μεγάλοι δανειολήπτες χρωστούν ταυτόχρονα σε όλους.
Και αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που το ΔΝΤ έβαλε πλέον, με αριθμούς, πάνω στο τραπέζι επισημαίνοντας τον συστημικό κίνδυνο σε μια εποχή έντονης αβεβαιότητας.
δρ Δεληγιάννης Θοδωρης
theodelig@media.uoa.gr
www.bankingnews.gr
Τι ισχύει; Πέρα από τις φήμες ας δούμε τα συγκεκριμένα στοιχεία.
Στην περίπτωση των ελληνικών τραπεζών, το πρόβλημα έχει πλέον αποτυπωθεί με αριθμούς που δεν επιδέχονται διαφορετικής ερμηνείας από έναν από τους πλέον αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς: το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Σύμφωνα με την πρόσφατη αξιολόγηση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος από το ΔΝΤ, οι δέκα μεγαλύτερες κοινές εκθέσεις των τεσσάρων συστημικών τραπεζών σε μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις αντιστοιχούν στο 121,6% του κεφαλαίου Tier 1 (το βασικό και ποιοτικότερο κεφάλαιο μιας τράπεζας, ήτοι το «μαξιλάρι» που έχει για να απορροφήσει ζημιές χωρίς να καταρρεύσει πριν από τα μέτρα μείωσης πιστωτικού κινδύνου και στο 81% μετά την εφαρμογή τους.
H αξιολόγηση του ΔΝΤ εδώ
Το μέγεθος δεν περνά απαρατήρητο και αφορά τη διαρθρωτική μορφή του δανεισμούς στις ελληνικές επιχειρήσεις.
Δεν πρόκειται μία τράπεζα, αλλά για το σύνολο του τραπεζικού συστήματος.
Το πραγματικό ζήτημα που αγορά τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι η αλληλοεπικάλυψη.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες έχουν συσσωρεύσει εξαιρετικά υψηλές και αλληλοεπικαλυπτόμενες εκθέσεις στους ίδιους μεγάλους επιχειρηματικούς δανειολήπτες.
Οι 10 μεγαλύτερες κοινές εκθέσεις αντιστοιχούν στο 81% του Tier 1 κεφαλαίου μετά τα μέτρα πιστωτικού κινδύνου, ενώ η έκθεση σε μεγάλους εταιρικούς ομίλους αφορά το 122,3%.
Την ίδια στιγμή, το 20% του εταιρικού χρέους βρίσκεται σε επιχειρήσεις με ICR κάτω από 1.
Το πρόβλημα, επομένως μπορεί να μεταφραστεί σε κρίση του τραπεζικού συστήματος, αλλά είναι συγκεκριμένο: Είναι η συγκέντρωση του κινδύνου στους ίδιους δανειολήπτες — και το ενδεχόμενο ένα σοβαρό «ατύχημα» να χτυπήσει περισσότερες από μία τράπεζες ταυτόχρονα.
(ICR κάτω από 1 σημαίνει ότι μια επιχείρηση δεν παράγει αρκετά λειτουργικά κέρδη για να καλύψει τους τόκους του χρέους της)
Οι μεγάλοι επιχειρηματικοί δανειολήπτες δεν έχουν πιστωτική σχέση με μία μόνο τράπεζα.
Χρηματοδοτούνται από περισσότερες συστημικές τράπεζες, με αποτέλεσμα εάν προκύψει ένα σοβαρό πρόβλημα σε έναν από τους μεγαλύτερους δανειολήπτες να μην περιορίζεται κατ' ανάγκη σε μία τράπεζα και να μεταδοθεί σε ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Επεξεργασία στοιχείων: ΒΝ
Ο κίνδυνος μετάδοσης του συστημικού κινδύνου
Αυτό ακριβώς περιγράφει το ΔΝΤ ως συστημικό κίνδυνο.
Με απλά λόγια: όσο οι μεγάλοι όμιλοι αποπληρώνουν κανονικά τα δάνειά τους, το σύστημα λειτουργεί.
Εάν, όμως, ένας μεγάλος δανειολήπτης βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρή επιδείνωση των οικονομικών μεγεθών του λόγω πιθανώς μιας εξωγενούς γεωπολιτικής ή άλλης κρίσης (π.χ. ενεργειακή), το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ταυτόχρονα στους ισολογισμούς περισσότερων τραπεζών.
Και αυτό είναι που ενδιαφέρει πρωτίστως τον επόπτη, την Τράπεζα της Ελλάδος, που οφείλει εκ της θέσεως της να σημάνει συναγερμό.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η ταυτόχρονη οικονομική δυσχέρεια μίας ή περισσότερων από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις θα μπορούσε να έχει σημαντικές διαθρωτικές επιπτώσεις στο τραπεζικό σύστημα και αποτελεί μια σημαντική συστημική ευπάθεια.
Η πιστωτική επέκταση έχει δύο πρόσωπα
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάσει κανείς πού κατευθύνονται τα νέα δάνεια.
Η ελληνική οικονομία δεν βιώνει μια γενικευμένη πιστωτική έκρηξη όπως εκείνη που προηγήθηκε της κρίσης χρέους.
Αρνητικός ρυθμός πιστωτικής επέκτασης και «δημιουργική καταστροφή»
Το συνολικό επίπεδο της τραπεζικής χρηματοδότησης παραμένει πολύ χαμηλότερο σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα.
Τον Ιούλιο, χαρακτηριστικά, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της συνολικής χρηματοδότησης προς την ιδιωτική οικονομία υποχώρησε στο 6,8% από 7,7% τον προηγούμενο μήνα (στοιχεία ΤτΕ).
Η χρηματοδότηση προς τις επιχειρήσεις παρουσίασε μηνιαία καθαρή αρνητική ροή 2,552 δισ. ευρώ, ενώ ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής υποχώρησε στο 8,9% από 10,2%.
Σύμφωνα με τα στοιχεία η νέα πιστωτική επέκταση έχει σε μεγάλο βαθμό κατευθυνθεί προς τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Και εδώ υπάρχει μια δεύτερη, λιγότερο συζητημένη πλευρά του προβλήματος: την ώρα που οι μεγάλοι όμιλοι μπορούν να εξασφαλίσουν σημαντικές γραμμές χρηματοδότησης, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης στον τραπεζικό δανεισμό.
Το ζήτημα βεβαίως είναι ευρύτερο όσον αφορά την ελληνική οικονομία τη διάρθρωση του επιχειρείν και τον πιστωτικό κίνδυνο που δύνανται να αναλάβουν οι τράπεζες με χιλιάδες εταιρείες που δεν μπορούν να περάσουν το «κατώφλι» των πιστωτικών προϋποθέσεων.
Αυτό εντάσσεται σε ένα πλαίσιο «δημιουργικής καταστροφής» όπως είχε επισημάνει και η περίφημη έκθεση Πισσαρίδη.
Το ΔΝΤ καταγράφει χαρακτηριστικά ότι το ποσοστό των δανείων των συστημικών τραπεζών προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις υποχώρησε από πάνω από 50% του συνολικού επιχειρηματικού δανεισμού στις αρχές του 2019 σε περίπου 36% το τρίτο τρίμηνο του 2025.
Έτσι δημιουργείται μια παράδοξη εικόνα: η «πιστωτική μηχανή» έχει αρχίσει να δουλεύει ξανά, αλλά σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης συγκεντρώνεται στους μεγαλύτερους παίκτες της αγοράς.
«Μαύρη τρύπα» ή ωρολογιακή βόμβα;
Σύμφωνα με το ΔΝΤ οι τράπεζες έχουν βελτιώσει σημαντικά την κεφαλαιακή τους θέση και τη ρευστότητά τους, ενώ τα stress tests δείχνουν ότι μπορούν να απορροφήσουν ακόμη και σημαντικές δυσμενείς εξελίξεις.
Αυτό όμως δεν ακυρώνει την προειδοποίηση.
Απλώς την κάνει πιο συγκεκριμένη: Το μείζον πρόβλημα είναι η συγκέντρωση του κινδύνου που θα μπορούσε να γίνει κρίση εάν αλλάξουν απότομα οι συνθήκες.
Και αυτή είναι πολύ πιο σοβαρή συζήτηση από το αν υπάρχει ή όχι «επιστολή» του SSM.
Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος, παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα του FSAP, αναδεικνύει ως βασική σύσταση την ενίσχυση της παρακολούθησης των μεγάλων ανοιγμάτων στο πλαίσιο της αξιολόγησης του συστημικού κινδύνου.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Το πραγματικό καμπανάκι
Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι οι φημολογία στο διαδίκτυο εάν υπάρχει μια μυστική επιστολή που περιγράφει έναν συγκεκριμένο επιχειρηματικό όμιλο ως «συστημικό κίνδυνο».
Πρόκειται, όμως, μία ευπάθεια την οποία οι εποπτικές αρχές έχουν το καθήκον να παρακολουθούν στενά.
Γιατί στην οικονομία, όπως και στις τράπεζες, το πρόβλημα σπάνια είναι το μέγεθος ενός μόνο δανείου.
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει όταν οι ίδιοι μεγάλοι δανειολήπτες χρωστούν ταυτόχρονα σε όλους.
Και αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που το ΔΝΤ έβαλε πλέον, με αριθμούς, πάνω στο τραπέζι επισημαίνοντας τον συστημικό κίνδυνο σε μια εποχή έντονης αβεβαιότητας.
δρ Δεληγιάννης Θοδωρης
theodelig@media.uoa.gr
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου