Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, το Africa Corps της Ρωσίας χρησιμοποίησε ένα drone-καμικάζι τύπου Molniya, παρόμοιο με εκείνα που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο της Ουκρανίας, εναντίον μαχητών που συνδέονται με την Αλ Κάιντα και πολιορκούσαν θέση του κοντά στην περιοχή Dioura, στην περιφέρεια Mopti του Μάλι.
Πρόκειται για ένα γεγονός που εύκολα τραβά την προσοχή: μισθοφόροι, drones, τζιχαντιστές και στρατιωτικά καθεστώτα.
Υπάρχει όμως μια λιγότερο θορυβώδης ιστορία, η οποία αποτυπώνεται στα στοιχεία που δημοσίευσε τον Ιανουάριο το Global Development Policy Center του Πανεπιστημίου της Βοστώνης.
Σύμφωνα με αυτά, οι κινεζικές δανειακές δεσμεύσεις προς την Αφρική, που είχαν κορυφωθεί στα 28,8 δισ. δολάρια το 2016, περιορίστηκαν μόλις στα 2,1 δισ. δολάρια το 2024. Παράλληλα, οι αφρικανικές κυβερνήσεις κατέβαλαν στο Πεκίνο 22,1 δισ. δολάρια περισσότερα από όσα έλαβαν σε νέα χρηματοδότηση κατά την τελευταία πενταετία.
Οι δύο αυτές εξελίξεις συχνά παρουσιάζονται ως μία ενιαία ιστορία: η Κίνα αποσύρεται και η Ρωσία παίρνει τη θέση της. Ωστόσο, στην πραγματικότητα αφορούν σχεδόν εντελώς διαφορετικές χώρες.
Η υποχώρηση της κινεζικής χρηματοδότησης
Η μεγάλη έκρηξη των κινεζικών δανείων προς την Αφρική κορυφώθηκε το 2016, εν μέρει λόγω μιας αναχρηματοδότησης ύψους 10 δισ. δολαρίων στην Αγκόλα. Έκτοτε η χρηματοδότηση συρρικνώνεται σχεδόν κάθε χρόνο, σημειώνει σε ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Το 2024 καταγράφηκαν μόλις έξι νέα έργα σε πέντε χώρες: Αγκόλα, Κένυα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Σενεγάλη και Αίγυπτο.
Η χρηματοδότηση έργων ορυκτών καυσίμων, παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών έχει ουσιαστικά σταματήσει. Οι κινεζικές τοποθετήσεις επικεντρώνονται πλέον κυρίως στις μεταφορές, στα δίκτυα ενέργειας, στα υδάτινα έργα και στον χρηματοπιστωτικό τομέα, σε αγορές που το Πεκίνο γνωρίζει καλά.
Σήμερα, οι πληρωμές χρέους προς την Κίνα υπερβαίνουν τα νέα δάνεια σε ολόκληρη την ήπειρο, αντιστρέφοντας την εικόνα της περιόδου 2015-2019, όταν η Αφρική λάμβανε καθαρή χρηματοδότηση περίπου 30 δισ. δολαρίων.
Η ρωσική επέκταση ακολουθεί διαφορετικό δρόμο
Την ίδια στιγμή, η Wagner, η οποία ενσωματώθηκε στο κρατικά ελεγχόμενο Africa Corps μετά την ανταρσία του Yevgeny Prigozhin το 2023, έχει επεκτείνει την παρουσία της από το Μάλι στη Μπουρκίνα Φάσο, τον Νίγηρα, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τη Λιβύη και το Σουδάν, διατηρώντας παράλληλα μικρότερες αποστολές σε άλλες χώρες.
Το μοντέλο πληρωμής διαφέρει ριζικά από εκείνο της Κίνας. Η Μόσχα αμείβεται κυρίως μέσω παραχωρήσεων σε ορυχεία και μεταλλευτικά δικαιώματα και όχι μέσω κρατικού δανεισμού.
Έτσι, το αφήγημα περί «διαδοχής» της Κίνας από τη Ρωσία δεν επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα.
Οι μεγαλύτεροι οφειλέτες της Κίνας στην Αφρική είναι η Κένυα, η Αιθιοπία, η Νιγηρία, η Αίγυπτος, η Ακτή Ελεφαντοστού, η Ζάμπια, η Νότια Αφρική, το Καμερούν, η Αγκόλα και η Ουγκάντα.
Αντίθετα, το Africa Corps δραστηριοποιείται κυρίως στο Μάλι, τη Μπουρκίνα Φάσο, τον Νίγηρα, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τη Λιβύη, το Σουδάν, τη Γουινέα, την Ισημερινή Γουινέα, το Τόγκο και τη Δημοκρατία του Κονγκό.
Η επικάλυψη των δύο καταλόγων είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η κινεζική χρηματοδότηση, ακόμη και στο αποκορύφωμά της, κατευθυνόταν σε χώρες με εξαγώγιμους φυσικούς πόρους και επαρκή θεσμική λειτουργία ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν τα χρέη τους.
Αντίθετα, η ζώνη των πραξικοπημάτων στο Σαχέλ, όπου δραστηριοποιείται σήμερα η Ρωσία, δεν αποτέλεσε ποτέ σημαντική αγορά για τα κινεζικά δάνεια, καθώς ο πιστωτικός κίνδυνος θεωρούνταν υπερβολικά υψηλός.
Η Ρωσία, επομένως, δεν καλύπτει ένα κενό που άφησε η Κίνα. Καλύπτει κυρίως το κενό που δημιουργήθηκε μετά την αποχώρηση της Γαλλίας και των δυτικών αντιτρομοκρατικών αποστολών από την περιοχή.
Ποιος αντικαθιστά πραγματικά την Κίνα;
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι ποιος αντικαθιστά την Κίνα στο Μάλι, όπου η παρουσία της ήταν περιορισμένη.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος αναλαμβάνει τον ρόλο της στην Αγκόλα, τη Ζάμπια, την Κένυα και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, δηλαδή στις χώρες που αποτελούσαν τον πυρήνα του κινεζικού χαρτοφυλακίου.
Η απάντηση φαίνεται να είναι τα κεφάλαια του Κόλπου και οι πολυμερείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί.
Η International Resources Holding των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απέκτησε το 2025 ποσοστό 56% στο μεταλλείο κασσίτερου Bisie στο Κονγκό και το 51% της δραστηριότητας χαλκού Mopani στη Ζάμπια.
Η AD Ports Group υπέγραψε παραχώρηση διάρκειας 20 ετών ύψους 250-380 εκατ. δολαρίων για το λιμάνι της Λουάντα στην Αγκόλα, μέσω του οποίου διακινείται το 76% του φορτίου της χώρας.
Παράλληλα, η σαουδαραβική Manara Minerals, με τη στήριξη του Public Investment Fund, εξετάζει επενδύσεις έως και 15 δισ. δολαρίων σε στρατηγικά ορυκτά της Αφρικής.
Την ίδια στιγμή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα και η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης αύξησαν τη καθαρή χρηματοδότησή τους κατά 124% την τελευταία δεκαετία και πλέον καλύπτουν το 56% των καθαρών αναπτυξιακών ροών προς την ήπειρο.
Οι εξαιρέσεις: Σουδάν και Αγκόλα
Το Σουδάν αποτελεί τη σημαντικότερη εξαίρεση.
Εκεί η Κίνα είχε αναπτύξει ισχυρή σχέση μέσω της πετρελαϊκής χρηματοδότησης, ενώ η Wagner και στη συνέχεια το Africa Corps επιδίωξαν πρόσβαση στα χρυσωρυχεία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.
Πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση όπου η αφήγηση περί «κινεζικής αποχώρησης και ρωσικής άφιξης» μπορεί να περιγράψει την ίδια χώρα.
Η δεύτερη εξαίρεση είναι η Αγκόλα. Το 2024 αποτέλεσε τον μεγαλύτερο αποδέκτη κινεζικών δανείων με 1,45 δισ. δολάρια, ενώ ταυτόχρονα προσελκύει σημαντικά κεφάλαια από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Αυτό δείχνει ότι το Πεκίνο δεν εγκαταλείπει πλήρως την Αφρική, αλλά περιορίζει τις τοποθετήσεις του σε λίγα επιλεγμένα στοιχήματα που θεωρεί ότι θα αποδώσουν.
Η αντίληψη ότι εξελίσσεται μια ενιαία μάχη επιρροής ανάμεσα στην Κίνα και τη Ρωσία σε ολόκληρη την Αφρική εξυπηρετεί τη γεωπολιτική αφήγηση των μεγάλων δυνάμεων.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη, σημειώνει στην ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Στην πράξη διαμορφώνονται δύο ξεχωριστά κενά ισχύος σε δύο διαφορετικές ομάδες χωρών. Το πρώτο καλύπτεται κυρίως από κεφάλαια του Κόλπου και πολυμερείς οργανισμούς ανάπτυξης. Το δεύτερο καλύπτεται σχεδόν αποκλειστικά από τη Μόσχα μέσω συμφωνιών ασφάλειας έναντι πρόσβασης σε ορυκτούς πόρους.
Μέχρι στιγμής, σχεδόν κανένας διεθνής παίκτης δεν προσφέρει ταυτόχρονα χρηματοδότηση και ασφάλεια στις ίδιες αφρικανικές χώρες, γεγονός που καθιστά το μέλλον της ηπείρου περισσότερο κατακερματισμένο και αβέβαιο από όσο υποδηλώνουν οι απλουστευτικές αφηγήσεις περί γεωπολιτικής διαδοχής.
www.bankingnews.gr
. .
Πρόκειται για ένα γεγονός που εύκολα τραβά την προσοχή: μισθοφόροι, drones, τζιχαντιστές και στρατιωτικά καθεστώτα.
Υπάρχει όμως μια λιγότερο θορυβώδης ιστορία, η οποία αποτυπώνεται στα στοιχεία που δημοσίευσε τον Ιανουάριο το Global Development Policy Center του Πανεπιστημίου της Βοστώνης.
Σύμφωνα με αυτά, οι κινεζικές δανειακές δεσμεύσεις προς την Αφρική, που είχαν κορυφωθεί στα 28,8 δισ. δολάρια το 2016, περιορίστηκαν μόλις στα 2,1 δισ. δολάρια το 2024. Παράλληλα, οι αφρικανικές κυβερνήσεις κατέβαλαν στο Πεκίνο 22,1 δισ. δολάρια περισσότερα από όσα έλαβαν σε νέα χρηματοδότηση κατά την τελευταία πενταετία.
Οι δύο αυτές εξελίξεις συχνά παρουσιάζονται ως μία ενιαία ιστορία: η Κίνα αποσύρεται και η Ρωσία παίρνει τη θέση της. Ωστόσο, στην πραγματικότητα αφορούν σχεδόν εντελώς διαφορετικές χώρες.
Η υποχώρηση της κινεζικής χρηματοδότησης
Η μεγάλη έκρηξη των κινεζικών δανείων προς την Αφρική κορυφώθηκε το 2016, εν μέρει λόγω μιας αναχρηματοδότησης ύψους 10 δισ. δολαρίων στην Αγκόλα. Έκτοτε η χρηματοδότηση συρρικνώνεται σχεδόν κάθε χρόνο, σημειώνει σε ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Το 2024 καταγράφηκαν μόλις έξι νέα έργα σε πέντε χώρες: Αγκόλα, Κένυα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Σενεγάλη και Αίγυπτο.
Η χρηματοδότηση έργων ορυκτών καυσίμων, παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών έχει ουσιαστικά σταματήσει. Οι κινεζικές τοποθετήσεις επικεντρώνονται πλέον κυρίως στις μεταφορές, στα δίκτυα ενέργειας, στα υδάτινα έργα και στον χρηματοπιστωτικό τομέα, σε αγορές που το Πεκίνο γνωρίζει καλά.
Σήμερα, οι πληρωμές χρέους προς την Κίνα υπερβαίνουν τα νέα δάνεια σε ολόκληρη την ήπειρο, αντιστρέφοντας την εικόνα της περιόδου 2015-2019, όταν η Αφρική λάμβανε καθαρή χρηματοδότηση περίπου 30 δισ. δολαρίων.
Η ρωσική επέκταση ακολουθεί διαφορετικό δρόμο
Την ίδια στιγμή, η Wagner, η οποία ενσωματώθηκε στο κρατικά ελεγχόμενο Africa Corps μετά την ανταρσία του Yevgeny Prigozhin το 2023, έχει επεκτείνει την παρουσία της από το Μάλι στη Μπουρκίνα Φάσο, τον Νίγηρα, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τη Λιβύη και το Σουδάν, διατηρώντας παράλληλα μικρότερες αποστολές σε άλλες χώρες.
Το μοντέλο πληρωμής διαφέρει ριζικά από εκείνο της Κίνας. Η Μόσχα αμείβεται κυρίως μέσω παραχωρήσεων σε ορυχεία και μεταλλευτικά δικαιώματα και όχι μέσω κρατικού δανεισμού.
Έτσι, το αφήγημα περί «διαδοχής» της Κίνας από τη Ρωσία δεν επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα.
Οι μεγαλύτεροι οφειλέτες της Κίνας στην Αφρική είναι η Κένυα, η Αιθιοπία, η Νιγηρία, η Αίγυπτος, η Ακτή Ελεφαντοστού, η Ζάμπια, η Νότια Αφρική, το Καμερούν, η Αγκόλα και η Ουγκάντα.
Αντίθετα, το Africa Corps δραστηριοποιείται κυρίως στο Μάλι, τη Μπουρκίνα Φάσο, τον Νίγηρα, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τη Λιβύη, το Σουδάν, τη Γουινέα, την Ισημερινή Γουινέα, το Τόγκο και τη Δημοκρατία του Κονγκό.
Η επικάλυψη των δύο καταλόγων είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η κινεζική χρηματοδότηση, ακόμη και στο αποκορύφωμά της, κατευθυνόταν σε χώρες με εξαγώγιμους φυσικούς πόρους και επαρκή θεσμική λειτουργία ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν τα χρέη τους.
Αντίθετα, η ζώνη των πραξικοπημάτων στο Σαχέλ, όπου δραστηριοποιείται σήμερα η Ρωσία, δεν αποτέλεσε ποτέ σημαντική αγορά για τα κινεζικά δάνεια, καθώς ο πιστωτικός κίνδυνος θεωρούνταν υπερβολικά υψηλός.
Η Ρωσία, επομένως, δεν καλύπτει ένα κενό που άφησε η Κίνα. Καλύπτει κυρίως το κενό που δημιουργήθηκε μετά την αποχώρηση της Γαλλίας και των δυτικών αντιτρομοκρατικών αποστολών από την περιοχή.
Ποιος αντικαθιστά πραγματικά την Κίνα;
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι ποιος αντικαθιστά την Κίνα στο Μάλι, όπου η παρουσία της ήταν περιορισμένη.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος αναλαμβάνει τον ρόλο της στην Αγκόλα, τη Ζάμπια, την Κένυα και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, δηλαδή στις χώρες που αποτελούσαν τον πυρήνα του κινεζικού χαρτοφυλακίου.
Η απάντηση φαίνεται να είναι τα κεφάλαια του Κόλπου και οι πολυμερείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί.
Η International Resources Holding των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απέκτησε το 2025 ποσοστό 56% στο μεταλλείο κασσίτερου Bisie στο Κονγκό και το 51% της δραστηριότητας χαλκού Mopani στη Ζάμπια.
Η AD Ports Group υπέγραψε παραχώρηση διάρκειας 20 ετών ύψους 250-380 εκατ. δολαρίων για το λιμάνι της Λουάντα στην Αγκόλα, μέσω του οποίου διακινείται το 76% του φορτίου της χώρας.
Παράλληλα, η σαουδαραβική Manara Minerals, με τη στήριξη του Public Investment Fund, εξετάζει επενδύσεις έως και 15 δισ. δολαρίων σε στρατηγικά ορυκτά της Αφρικής.
Την ίδια στιγμή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα και η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης αύξησαν τη καθαρή χρηματοδότησή τους κατά 124% την τελευταία δεκαετία και πλέον καλύπτουν το 56% των καθαρών αναπτυξιακών ροών προς την ήπειρο.
Οι εξαιρέσεις: Σουδάν και Αγκόλα
Το Σουδάν αποτελεί τη σημαντικότερη εξαίρεση.
Εκεί η Κίνα είχε αναπτύξει ισχυρή σχέση μέσω της πετρελαϊκής χρηματοδότησης, ενώ η Wagner και στη συνέχεια το Africa Corps επιδίωξαν πρόσβαση στα χρυσωρυχεία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.
Πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση όπου η αφήγηση περί «κινεζικής αποχώρησης και ρωσικής άφιξης» μπορεί να περιγράψει την ίδια χώρα.
Η δεύτερη εξαίρεση είναι η Αγκόλα. Το 2024 αποτέλεσε τον μεγαλύτερο αποδέκτη κινεζικών δανείων με 1,45 δισ. δολάρια, ενώ ταυτόχρονα προσελκύει σημαντικά κεφάλαια από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Αυτό δείχνει ότι το Πεκίνο δεν εγκαταλείπει πλήρως την Αφρική, αλλά περιορίζει τις τοποθετήσεις του σε λίγα επιλεγμένα στοιχήματα που θεωρεί ότι θα αποδώσουν.
Η αντίληψη ότι εξελίσσεται μια ενιαία μάχη επιρροής ανάμεσα στην Κίνα και τη Ρωσία σε ολόκληρη την Αφρική εξυπηρετεί τη γεωπολιτική αφήγηση των μεγάλων δυνάμεων.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη, σημειώνει στην ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Στην πράξη διαμορφώνονται δύο ξεχωριστά κενά ισχύος σε δύο διαφορετικές ομάδες χωρών. Το πρώτο καλύπτεται κυρίως από κεφάλαια του Κόλπου και πολυμερείς οργανισμούς ανάπτυξης. Το δεύτερο καλύπτεται σχεδόν αποκλειστικά από τη Μόσχα μέσω συμφωνιών ασφάλειας έναντι πρόσβασης σε ορυκτούς πόρους.
Μέχρι στιγμής, σχεδόν κανένας διεθνής παίκτης δεν προσφέρει ταυτόχρονα χρηματοδότηση και ασφάλεια στις ίδιες αφρικανικές χώρες, γεγονός που καθιστά το μέλλον της ηπείρου περισσότερο κατακερματισμένο και αβέβαιο από όσο υποδηλώνουν οι απλουστευτικές αφηγήσεις περί γεωπολιτικής διαδοχής.
www.bankingnews.gr
. .
Σχετικά Άρθρα
Νέος «πόλεμος» Erdogan στην Αφρική: Η Ουγκάντα διαλύει τη στρατιωτική συμμαχία με Άγκυρα – Απελαύνονται οι Τούρκοι πολίτες
23/09/2026 - 21:42
«Ξαναγράφουν» τον χάρτη του κόσμου – Φουσκώνουν την Αφρική, ξεσηκώνονται οι ΗΠΑ και καταγγέλλουν «ριζοσπαστικό ιδεολογικό σχέδιο»
05/09/2026 - 22:21
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου