Ο πόλεμος στην Ουκρανία περνά σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση: από τη φθορά των στρατών στη συστηματική φθορά της οικονομικής βάσης που επιτρέπει σε μια χώρα να συνεχίζει να λειτουργεί.
Η εικόνα της ουκρανικής χαλυβουργίας είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Οι τρεις σημαντικότερες χαλυβουργικές εγκαταστάσεις της χώρας, οι οποίες σύμφωνα με τους Financial Times αντιπροσώπευαν περίπου το 90% της παραγωγής χάλυβα, έχουν πλέον σταματήσει τη λειτουργία τους μετά από επανειλημμένα ρωσικά πυραυλικά πλήγματα.
Πρόκειται για τις Zaporizhstal και Kamet Steel της Metinvest και την ArcelorMittal Kryvyi Rih.
Η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή ώστε ο Oleksandr Vodoviz, επικεφαλής του γραφείου του διευθύνοντος συμβούλου της Metinvest, δήλωσε στους Financial Times ότι «σήμερα δεν υπάρχει πλέον βιομηχανία χάλυβα στην Ουκρανία».
Η φράση είναι ασφαλώς η δραματική αποτίμηση ενός κορυφαίου στελέχους της ίδιας της βιομηχανίας και δεν σημαίνει κυριολεκτικά ότι εξαφανίστηκε κάθε μικρότερη μεταλλουργική δραστηριότητα.
Περιγράφει όμως με ακρίβεια το μέγεθος του σοκ: ο κύριος κορμός της χαλυβουργικής παραγωγής έχει ουσιαστικά τεθεί εκτός λειτουργίας.
Τρεις μονάδες, 15.000 εργαζόμενοι και άγνωστος χρόνος επιστροφής
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι τα εργοστάσια σταμάτησαν.
Είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει πότε —και σε ορισμένες περιπτώσεις υπό ποιες προϋποθέσεις— θα μπορέσουν να ξαναλειτουργήσουν.
Η ArcelorMittal ανακοίνωσε στις 14 Σεπτεμβρίου ότι βαλλιστικό πλήγμα στην ArcelorMittal Kryvyi Rih είχε πλήξει την περιοχή του συγκροτήματος παραγωγής σιδήρου, με αποτέλεσμα δύο εργολάβοι να χάσουν τη ζωή τους και δύο εργαζόμενοι να τραυματιστούν.
Η πρωτογενής παραγωγή χάλυβα σταμάτησε και η εταιρεία δήλωσε ότι ήταν ακόμη πολύ νωρίς για αξιόπιστη εκτίμηση του χρόνου επισκευής.
Στην Kamet Steel, στο Kamianske, η κατάσταση είναι επίσης βαριά.
Πλήγμα της 5ης Σεπτεμβρίου προκάλεσε, σύμφωνα με τη Metinvest, τον θάνατο πέντε ανθρώπων και ζημιές σε κρίσιμες εγκαταστάσεις παραγωγής, στην ενεργειακή και στη μεταφορική υποδομή του εργοστασίου.
Όλες οι παραγωγικές διαδικασίες ανεστάλησαν και ο χρόνος επανεκκίνησης παραμένει άγνωστος.
Η Zaporizhstal στη Zaporizhia έχει δεχθεί αλλεπάλληλα πλήγματα.
Η Metinvest ανακοίνωσε ότι το εργοστάσιο χτυπήθηκε ξανά στις 17 Σεπτεμβρίου με δύο βαλλιστικούς πυραύλους, ενώ συνολικά έκανε λόγο για εναντίον της εγκατάστασης από τον Αύγουστο. Οι τελευταίες επιθέσεις προκάλεσαν, σύμφωνα με την εταιρεία, σημαντικές ζημιές σε μηχανολογική και σιδηροδρομική υποδομή.
Πάνω από 15.000 άνθρωποι εργάζονται στις τρεις μεγάλες μονάδες που έχουν σταματήσει, σύμφωνα με στοιχεία που μεταφέρουν οι Financial Times.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις πλευρές της κρίσης που συχνά χάνεται πίσω από τις φωτογραφίες κατεστραμμένων εργοστασίων: μια χαλυβουργία δεν είναι μόνο τόνοι μετάλλου.
Είναι μισθοί, τοπική κατανάλωση, φόροι, σιδηροδρομικές μεταφορές, ενεργειακή κατανάλωση, προμηθευτές, μεταλλεία, εξαγωγές και πολύτιμο συνάλλαγμα.
Όταν αυτή η αλυσίδα σταματά, το πλήγμα πολλαπλασιάζεται.
Η κατάρρευση είχε αρχίσει πολύ πριν από τα τελευταία χτυπήματα
Το ακόμη πιο ανησυχητικό για την Ουκρανία είναι ότι τα πρόσφατα πλήγματα δεν βρήκαν μια βιομηχανία στο απόγειό της.
Βρήκαν έναν κλάδο ήδη αποδεκατισμένο από τέσσερα και πλέον χρόνια πολέμου.
Το 2021, πριν από τη ρωσική στρατιωτική επιχείρηση πλήρους κλίμακας, η Ουκρανία παρήγαγε 21,4 εκατ. τόνους ακατέργαστου χάλυβα και ήταν η 14η μεγαλύτερη χαλυβουργική χώρα στον κόσμο.
Το 2025 η παραγωγή της είχε πέσει στους μόλις 7,4 εκατ. τόνους, τοποθετώντας την στην 23η θέση παγκοσμίως.
Πρόκειται για πτώση περίπου 65% σε σχέση με το 2021.
Με άλλα λόγια, πριν ακόμη σιγήσουν οι τελευταίες μεγάλες υψικάμινοι, η Ουκρανία είχε ήδη χάσει σχεδόν τα δύο τρίτα της προπολεμικής παραγωγής της.
Αυτό αλλάζει και τη σημασία των σημερινών επιθέσεων.
Δεν πρόκειται για πλήγματα εναντίον ενός βιομηχανικού συστήματος που διαθέτει τεράστια πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και μπορεί εύκολα να μεταφέρει την παραγωγή αλλού.
Τα χτυπήματα πέφτουν πάνω στα τελευταία μεγάλα παραγωγικά κέντρα ενός κλάδου που έχει ήδη συρρικνωθεί δραματικά.
Πόλεμος εναντίον των αρτηριών της οικονομίας
Η πίεση δεν περιορίζεται στον χάλυβα.
Οι Financial Times περιγράφουν μια ευρύτερη ρωσική αεροπορική εκστρατεία που πλήττει αποθήκες, κέντρα διανομής, ενεργειακές εγκαταστάσεις, μεταφορές και άλλες υποδομές κρίσιμες για τη λειτουργία της ουκρανικής οικονομίας.
Τα μεγέθη είναι εντυπωσιακά.
Ο Ruslan Shostak, συνιδιοκτήτης των αλυσίδων EVA και VARUS, έχει υπολογίσει ότι από την έναρξη της πλήρους εισβολής έχουν καταστραφεί περίπου 2,1 εκατ. τετραγωνικά μέτρα σύγχρονων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων κατηγορίας Α και Β+, εκ των οποίων περίπου 900.000 τετραγωνικά μέτρα μέσα στο 2026.
Χρειάζεται εδώ μία σημαντική διευκρίνιση: το νούμερο αυτό δεν σημαίνει ότι έχει καταστραφεί το 90% των αποθηκών της Ουκρανίας.
Ο ίδιος ο Shostak παρενέβη για να διαψεύσει αυτή την ερμηνεία, σημειώνοντας ότι έχουν επίσης κατασκευαστεί νέες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Το πλήγμα όμως παραμένει μεγάλο, κυρίως επειδή μια αποθήκη ή ένα κέντρο διανομής είναι κόμβος ολόκληρης εφοδιαστικής αλυσίδας.
Όταν καταστρέφεται, δεν χάνεται μόνο ένα κτίριο.
Διακόπτονται προμήθειες, μετακινήσεις εμπορευμάτων, πληρωμές σε προμηθευτές και τροφοδοσία καταστημάτων.
Από τα εργοστάσια στα λιμάνια
Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται στις εξαγωγές.
Η οικονομία της Ουκρανίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητά της να μεταφέρει αγροτικά και βιομηχανικά προϊόντα προς τις διεθνείς αγορές.
Κάθε περιορισμός στα λιμάνια, στους σιδηροδρόμους ή στους logistics διαδρόμους αυξάνει το κόστος και αφαιρεί ανταγωνιστικότητα από μια οικονομία ήδη επιβαρυμένη από τον πόλεμο.
Ο Anton Zhemerdeev, εμπορικός διευθυντής της TAS Agro, έχει επισημάνει ότι τα βαθιά λιμάνια παραμένουν ο οικονομικότερος δρόμος εξαγωγής ουκρανικών σιτηρών και ότι κάθε σοβαρός περιορισμός στη λειτουργία τους επηρεάζει ολόκληρη την αγορά.
Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί η σύγκρουση έχει μετακινηθεί όλο και περισσότερο προς την οικονομική υποδομή.
Δεν αρκεί πλέον να μετρά κανείς ποιος κέρδισε μερικά χιλιόμετρα εδάφους.
Σε έναν πόλεμο φθοράς, το κρίσιμο ερώτημα γίνεται ποια οικονομία μπορεί να συνεχίσει να παράγει, να εξάγει, να εισπράττει φόρους και να χρηματοδοτεί τις στρατιωτικές της ανάγκες περισσότερο χρόνο.
Σχεδόν 10 δισ. ζημιές μέσα σε έναν χρόνο
Η δημοσιονομική διάσταση είναι ήδη βαριά.
Ο υπουργός Οικονομίας Oleksandr Kravchenko έχει εκτιμήσει τις ζημιές σε υποδομές και πάγια περιουσιακά στοιχεία από τα ρωσικά πλήγματα μέσα στο 2026 σε σχεδόν 10 δισ.δολαρίων ενώ η ευρύτερη οικονομική ζημιά από τις επιθέσεις και τα προβλήματα στη λειτουργία των λιμανιών υπολογίζεται περίπου σε 1,5 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ.
Για μια οικονομία που λειτουργεί ήδη με τεράστιες στρατιωτικές δαπάνες και σημαντική εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση, κάθε τέτοια απώλεια αποκτά δυσανάλογο βάρος.
Και αυτό είναι ίσως το βαθύτερο πρόβλημα των πληγμάτων στη χαλυβουργία.
Ένα εργοστάσιο που σταματά δεν αφαιρεί μόνο παραγωγή από το ΑΕΠ.
Αφαιρεί ταυτόχρονα φορολογικά έσοδα τη στιγμή ακριβώς που το κράτος χρειάζεται περισσότερα χρήματα για άμυνα, κοινωνικές δαπάνες και αποκατάσταση υποδομών.
Στόχος η αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας
Η ρωσική πλευρά υποστηρίζει ότι μέρος των βιομηχανικών και ενεργειακών εγκαταστάσεων που πλήττει χρησιμοποιείται για τις ανάγκες των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων ή της αμυντικής βιομηχανίας.
Στις 17 Σεπτεμβρίου, για παράδειγμα, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι η Zaporizhstal παρήγαγε χάλυβα που χρησιμοποιείται από αμυντικές επιχειρήσεις της Ουκρανίας και της Ευρώπης.
Η Metinvest αμφισβητεί ευθέως αυτή την εκδοχή και δηλώνει ότι η Zaporizhstal παρήγαγε χυτοσίδηρο και χάλυβα για πολιτική χρήση και δεν διέθετε στρατιωτική παραγωγή στις εγκαταστάσεις της.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί για τη χρήση κάθε βιομηχανικής εγκατάστασης δεν μπορούν να επαληθευτούν ανεξάρτητα μόνο από τις ανακοινώσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.
Αυτό όμως δεν αλλάζει το οικονομικό αποτέλεσμα: οι βασικές χαλυβουργίες της χώρας βρίσκονται εκτός παραγωγής.
Η Ρωσία επιχειρεί οικονομική φθορά
Η οικονομική διάσταση του πολέμου δεν κινείται μόνο προς μία κατεύθυνση.
Η Ουκρανία έχει αυξήσει παράλληλα τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές logistics, επιχειρώντας να περιορίσει τα έσοδα και να αυξήσει το κόστος του πολέμου για τη Μόσχα.
Στις 20 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα ουκρανική επίθεση drones στην περιοχή της Μόσχας, κατά την οποία υπέστη ζημιές και πετρελαϊκή εγκατάσταση.
Ο πόλεμος επομένως εξελίσσεται όλο και περισσότερο σε αναμέτρηση βιομηχανικής και οικονομικής αντοχής.
Αλλά για την Ουκρανία το πρόβλημα έχει ιδιαίτερο βάθος.
Η απώλεια της Μαριούπολης και των τεράστιων χαλυβουργικών της εγκαταστάσεων είχε ήδη αφαιρέσει ένα μεγάλο κομμάτι της παλιάς μεταλλουργικής ισχύος της χώρας.
Τώρα τίθενται εκτός λειτουργίας και οι βασικές μονάδες που είχαν απομείνει υπό ουκρανικό έλεγχο.
Και η επανεκκίνηση μιας χαλυβουργίας δεν μοιάζει με το άνοιγμα ενός καταστήματος μετά από μια διακοπή ρεύματος.
Χρειάζονται ενέργεια, σιδηροδρομικές συνδέσεις, εξειδικευμένο προσωπικό, πρώτες ύλες, ασφαλείς εγκαταστάσεις, κεφάλαια και σταθερή δυνατότητα μεταφοράς του τελικού προϊόντος.
Ακόμη κι αν επισκευαστούν οι υψικάμινοι, πρέπει να υπάρχει οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αξίζει να ξαναρχίσουν να λειτουργούν.
Το πραγματικό διακύβευμα
Γι' αυτό η σημερινή κρίση δεν αφορά απλώς τρία εργοστάσια.
Αφορά το εάν η Ουκρανία θα βγει από τον πόλεμο έχοντας ακόμη μια μεγάλη βιομηχανική βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτίσει την οικονομική της ανάκαμψη.
Από 21,4 εκατ. τόνους χάλυβα το 2021 έπεσε στα 7,4 εκατ. το 2025.
Τώρα οι μονάδες που αντιπροσώπευαν περίπου το 90% της εναπομείνασας παραγωγής βρίσκονται εκτός λειτουργίας.
Αυτό δεν είναι μία ακόμη κακή στατιστική ενός πολέμου.
Είναι προειδοποίηση για μια πολύ βαθύτερη μεταμόρφωση της ουκρανικής οικονομίας.
Τα κτίρια μπορούν κάποτε να ξαναχτιστούν.
Οι υψικάμινοι μπορούν να επισκευαστούν.
Οι σιδηροδρομικές γραμμές μπορούν να αποκατασταθούν.
Αλλά όταν μια βιομηχανία χάνει παραγωγή, ανθρώπους, πελάτες, κεφάλαια και αγορές για χρόνια, η επιστροφή δεν γίνεται με το πάτημα ενός διακόπτη.
Και αυτό ίσως είναι σήμερα το σοβαρότερο οικονομικό όπλο του πολέμου: όχι η καταστροφή μιας εγκατάστασης, αλλά η δημιουργία της αμφιβολίας για το αν αξίζει ποτέ να ξαναχτιστεί.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου