Οι τελευταίες καταιγιστικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αποκάλυψαν με δραματικό τρόπο το μέγεθος της γεωπολιτικής ανατροπής που έχει επέλθει.
Η επίτευξη συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός σε όλες τις εμπόλεμες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Hezbollah στο Λίβανο, φαίνεται να σηματοδοτεί μια ιστορική νίκη για την Τεχεράνη, υπονομεύοντας παράλληλα την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Το πλαίσιο που έχει προτείνει το Ιράν για τη διαπραγμάτευση δεν είναι απλά μια διπλωματική κίνηση· είναι η απόδειξη μιας στρατηγικής που θέτει την Τεχεράνη στο κέντρο των διεθνών εξελίξεων.
Η διπλωματική νίκη της Τεχεράνης
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φυσικά δεν έχουν ακόμη υπογράψει και τα δέκα σημεία της πρότασης του Ιράν.
Ωστόσο, το γεγονός ότι το πλαίσιο της Τεχεράνης θα λειτουργήσει ως βασική βάση για τις διαπραγματεύσεις συνιστά μια σημαντική διπλωματική επιτυχία για το Ιράν.
Η Τεχεράνη θα διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Hormuz κατά τη διάρκεια της κατάπαυσης του πυρός και θα συνεχίσει — σε συνεργασία με το Ομάν — να συλλέγει τέλη διέλευσης από τα διερχόμενα πλοία.
Στην πράξη, η Ουάσιγκτον φαίνεται να έχει αποδεχτεί ατελώς την αρχή ότι η επαναλειτουργία της υδάτινης οδού συνοδεύεται από σιωπηρή αναγνώριση της κυριαρχίας του Ιράν.
Αυτό το γεγονός φέρνει σοβαρές γεωπολιτικές συνέπειες.
Όπως επισημαίνουν οι Mohammad Eslami και Zeynab Malakouti στο Responsible Statecraft, η Τεχεράνη είναι πιθανό να εκμεταλλευτεί αυτή τη θέση για να επαναφέρει οικονομικούς δεσμούς με Ασιατικούς και Ευρωπαϊκούς εταίρους — χώρες που στο παρελθόν διατηρούσαν έντονο εμπόριο με το Ιράν αλλά απομακρύνθηκαν από την αγορά του λόγω των κυρώσεων των ΗΠΑ τα τελευταία 15 χρόνια.
Συναγερμός στο Tel Aviv
Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι βρίσκονται σε οργή.
Η προσωρινή συμφωνία των ΗΠΑ με το Ιράν αιφνιδίασε το Tel Aviv.
Το Ισραήλ είναι επίσημα έτοιμο να τηρήσει την κατάπαυση του πυρός — αλλά μόνο επειδή ο Trump το απαιτεί. Ενθουσιασμός μηδέν.
«Το Ισραήλ έχει ανολοκλήρωτες στρατιωτικές αποστολές στην περιοχή, που υποτίθεται ότι θα λυνόντουσαν με στρατιωτικά μέσα.
Η ανακωχή σπάει τα σχέδια», επισημαίνει ο πολιτικός επιστήμονας και αναλυτής Sergei Mironov.
Πηγές του CNN αναφέρουν ότι το Τελ Αβίβ σχεδίαζε να συνεχίσει την πίεση στις ιρανικές θέσεις στο Λίβανο και να καθαρίσει τα υπολείμματα των σιιτικών οργανώσεων.
Η ανακοίνωση του Λευκού Οίκου αναφέρει ότι το Ιράν παρέδωσε ένα 10-σημείων σχέδιο, το οποίο μπορεί να αποτελέσει βάση για διαπραγματεύσεις που θα ξεκινήσουν στις 10 Απριλίου στο Ισλαμαμπάντ.
Η περίοδος αυτή είναι δύο εβδομάδες, κατά τις οποίες οι εμπλεκόμενες πλευρές θα σταματήσουν τις εχθροπραξίες.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν έχει ήδη δηλώσει νίκη, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν σε όλα τα αιτήματα της Τεχεράνης: έλεγχο των Στενών του Hormuz, άρση κυρώσεων, συνέχιση εμπλουτισμού ουρανίου και αποχώρηση των Αμερικανών στρατευμάτων από τη Μέση Ανατολή.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν επιβεβαιώσει επισήμως αυτά τα σημεία.
«Οι διαπραγματεύσεις δεν είναι το τέλος του πολέμου.
Είναι μια παύση για ελιγμούς», σημειώνει ο Mironov.
Πράγματι, το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να μετατρέψει την απειλή σε διπλωματικό πλεονέκτημα, και το Ισραήλ φαίνεται πανικόβλητο μπροστά σε αυτή την απρόσμενη ανατροπή.
Τα δύο δραματικά τηλεφωνήματα Netanyahu σε Trump
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu επιχείρησε κατά τη διάρκεια της νύχτας να μεταπείσει τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump σε δύο τηλεφωνικές επικοινωνίες που είχε μαζί του.
Αναφορές από ισραηλινά μέσα δείχνουν ότι ο Netanyahu ζήτησε επιτακτικά από τον Trump να μην προχωρήσει σε κατάπαυση του πυρός.
Ο Netanyahu εξέφρασε έντονες ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης και τόνισε την ανάγκη να διατηρηθούν αμερικανικές απαιτήσεις για παραίτηση από τον εμπλουτισμό ουρανίου από το Ιράν.
Τηλεφωνικές επικοινωνίες μεταξύ των δύο ανδρών υπήρξαν και τις προηγούμενες μέρες, γεγονός που αντικατοπτρίζει την ένταση και την έντονη αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης ΗΠΑ και Ισραήλ για την κατεύθυνση της πολιτικής στην περιοχή.
Στρατηγικός σχεδιασμός και αλληλεγγύη
Η στρατηγική της Τεχεράνης δεν βασίζεται αποκλειστικά στην αλληλεγγύη προς τους Παλαιστίνιους και τους Λιβανέζους.
Είναι και απόλυτα υπολογισμένη.
Η συνεχιζόμενη ισραηλινή επιθετική εκστρατεία κινδυνεύει να αναζωπυρώσει την άμεση αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν — ένας κύκλος που έχει ήδη φουντώσει δύο φορές από τις 7 Οκτωβρίου.
Από την οπτική της Τεχεράνης, η διαρκής παύση της σύγκρουσης με το Ισραήλ είναι αδιαχώριστη από τη διακοπή των πολέμων του Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο.
Δεν πρόκειται για μια απλή επιθυμία ή πρόσθετο αίτημα· είναι προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε σταθερή διπλωματική εξέλιξη.
Οι επικείμενες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης ενδέχεται να αποτύχουν.
Αλλά το γεωπολιτικό έδαφος έχει ήδη μετακινηθεί.
Η αποτυχία της στρατιωτικής στρατηγικής του Donald Trump έχει πλήξει την αξιοπιστία των αμερικανικών στρατιωτικών απειλών, εισάγοντας μια νέα δυναμική στις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν ακόμη να «επιδείξουν τη σπάθη τους».
Όμως μετά από μια αποτυχημένη στρατιωτική επέμβαση, τέτοιες απειλές ηχούν κενές.
Η Ουάσιγκτον δεν βρίσκεται πλέον σε θέση να επιβάλλει όρους· κάθε συμφωνία θα πρέπει να βασίζεται σε πραγματικό συμβιβασμό.
Αυτό απαιτεί γνήσια διπλωματία — υπομονή, πειθαρχία και ανοχή στην αβεβαιότητα — ιδιότητες που δεν χαρακτηρίζουν συνήθως τον Trump.
Πιθανόν, μάλιστα, να απαιτηθεί η συμμετοχή άλλων μεγάλων δυνάμεων, κυρίως της Κίνας, για να εδραιωθεί η διαδικασία και να μειωθεί ο κίνδυνος επανεμφάνισης της σύγκρουσης.
Η ευθραυστότητα της κατάπαυσης του πυρός
Η ανθεκτικότητα της κατάπαυσης του πυρός θα εξαρτηθεί κυρίως από το αν ο Trump μπορεί να περιορίσει το Ισραήλ από το να υπονομεύσει την διπλωματική πορεία.
Σε αυτό το σημείο, δεν πρέπει να υπάρχουν αυταπάτες.
Ανώτατοι Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ήδη καταδικάσει τη συμφωνία ως τη μεγαλύτερη «πολιτική καταστροφή» στην ιστορία της χώρας — ένα μήνυμα, αν χρειαζόταν, για το πόσο εύθραυστη μπορεί να αποδειχθεί αυτή η στιγμή.
Ακόμη και αν οι συνομιλίες καταρρεύσουν — και ακόμη και αν το Ισραήλ επαναλάβει τους βομβαρδισμούς στο Ιράν — δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιστρέψουν σε πόλεμο.
Υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι ένας δεύτερος γύρος θα είχε διαφορετικό αποτέλεσμα ή πως δεν θα άφηνε και πάλι το Ιράν σε θέση να κρατά την παγκόσμια οικονομία σε ομηρία.
Με αυτό το σκεπτικό, η Τεχεράνη έχει, τουλάχιστον προς το παρόν, αποκαταστήσει ένα μέτρο αποτροπής.
Το παράδοξο της αμερικανικής πολιτικής
Αυτός ο εκλεκτικός πόλεμος δεν ήταν απλώς μια στρατηγική αποτυχία.
Αντιθέτως, αντί να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος, έχει πιθανότατα προσφέρει στο θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης μια ανανεωμένη ζωή — ακριβώς όπως η εισβολή του Saddam Hussein το 1980 επέτρεψε στον Ayatollah Khomeini να εδραιώσει την εξουσία του στο εσωτερικό.
Η λάθος εκτίμηση αυτή μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στους ιστορικούς για δεκαετίες, καθώς η στρατηγική επιτυχία του Ιράν έρχεται ακριβώς την στιγμή που οι αντίπαλοι του φαίνεται να χάνουν έδαφος.
Η Ουάσιγκτον, με την παραδοσιακή αλαζονεία της, απέτυχε να κατανοήσει ότι η στρατιωτική ισχύς δεν αρκεί για να επιβάλει πολιτικές λύσεις στη Μέση Ανατολή.
Η στρατηγική της, βασισμένη σε κυρώσεις και στρατιωτική απειλή, απέτυχε να σπάσει την ανθεκτικότητα της Τεχεράνης.
Αντίθετα, το Ιράν κατάφερε να μετατρέψει αυτή την πίεση σε ευκαιρία, επαναφέροντας το κύρος του σε διεθνές επίπεδο, αναβαθμίζοντας την θέση του στα δίκτυα εμπορίου και ενισχύοντας τη στρατηγική του επιρροή στην περιοχή.
Διπλωματικό θρίλερ
Κι ενώ το Ιράν ετοιμάζεται να καρπωθεί τα πολιτικά και οικονομικά οφέλη της κατάστασης, ένα διπλωματικό θρίλερ αναπτύσσεται στα παρασκήνια: οι ΗΠΑ, αποδυναμωμένες, προσπαθούν να διαπραγματευτούν χωρίς την πλήρη συμμόρφωση του Ισραήλ, ενώ η Τεχεράνη, με προσεκτικούς υπολογισμούς έχει το πάνω χέρι.
Στο Ισλαμαμπάντ, οι συναντήσεις μπορεί να καταλήξουν σε αδιέξοδο ή, αντιθέτως, να θεμελιώσουν μια νέα, ευαίσθητη ισορροπία.
Κάθε πλευρά κινείται με σκέψη και μετρημένα βήματα, γνωρίζοντας ότι ένα λάθος μπορεί να ανάψει ξανά τη φωτιά ενός πολέμου που κανείς δεν θέλει αλλά όλοι φοβούνται.
Ουσιαστικά, το παιχνίδι δεν αφορά πλέον μόνο στρατιωτικές νίκες ή ήττες.
Αφορά την ικανότητα να ελέγχεις τις διεθνείς ροές, να επηρεάζεις οικονομικά δίκτυα και να διαμορφώνεις το πλαίσιο διαπραγμάτευσης σε όφελος σου.
Και σε αυτόν τον τομέα, η Τεχεράνη φαίνεται να έχει κερδίσει το μεγαλύτερο πλεονέκτημα από όλες τις εμπλεκόμενες δυνάμεις.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου