Μια απλή περιδιάβαση όμως στα στοιχεία και τα χαρακτηριστικά του καθεστώτος αλλά και του πολέμου ακυρώνει την επιχειρηματολογία του εγχειρήματος αποκατάστασης. Πρώτον, στην περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά δεν υπήρξε κανένα συγκροτημένο σχέδιο για τον επανεξοπλισμό της χώρας με βάση τις ανάγκες του επερχόμενου πολέμου. Ο κύριος όγκος των όπλων του ελληνικού στρατού είχε αποκτηθεί την περίοδο 1924-1926, όταν αναπληρώθηκαν τα όπλα που χάθηκαν στη Μικρά Ασία. Η δικτατορία αγόρασε σπασμωδικά και χωρίς σχέδιο ό,τι περίσσευε στις αγορές πολεμικού υλικού του εξωτερικού, χωρίς αυτό να βελτιώσει και να εκσυγχρονίσει το ελληνικό οπλοστάσιο. Πολλά χρήματα και προσπάθειες επενδύθηκαν στη «γραμμή Μεταξά», στην ατελή οχύρωση των ελληνοβουλγαρικών συνόρων. Όταν τον Απρίλιο του 1939 εμφανίστηκε η ιταλική απειλή από την Αλβανία, ελάχιστα πρόσθετα έργα μπορούσαν να γίνουν.
Από το πρώτο δεκαπενθήμερο του πολέμου άρχισαν να εμφανίζονται τα κενά στην ελληνική προπαρασκευή. Στα μέσα Νοεμβρίου, όταν ξεκίνησε η μαζική ελληνική αντεπίθεση, οι εκθέσεις των στρατιωτικών μονάδων αναφέρονταν σε καθυστερήσεις ή και σε αδυναμία εκτέλεσης των διαταγών για προέλαση καθώς σε μεγάλο ποσοστό οι άνδρες τους είχαν καταστεί «ανυπόδητοι» – τα άρβυλά τους είχαν διαλυθεί στο βροχερό περιβάλλον του μετώπου. Η πολυδιαφημισμένη «πολεμική προετοιμασία» του καθεστώτος Μεταξά δεν είχε προβλέψει ότι τον χειμώνα βρέχει και ότι η υπόδηση των στρατιωτών φθείρεται στο λασπώδες έδαφος.
Οταν χειροτέρεψαν οι καιρικές συνθήκες, στις αρχές Δεκεμβρίου, εμφανίστηκαν με τραγικό τρόπο νέα κενά στην «πολεμική προετοιμασία». Από τον Δεκέμβριο του 1940 ως τον Μάρτιο του 1941 ο ελληνικός στρατός έχασε 25.000 στρατιώτες από κρυοπαγήματα. Σε μεγάλο ποσοστό αυτό σήμαινε ακρωτηριασμό των πληγέντων.
Ο αριθμός ήταν διπλάσιος των φονευθέντων στον πόλεμο (13.300 περίπου) και αντιπροσώπευε το 40% του συνόλου των τραυματιών σε όλα τα μέτωπα του πολέμου (62.700). Υπήρχαν ημέρες που τα κρυοπαγήματα αποτελούσαν τις κύριες απώλειες του ελληνικού στρατού. Στο στρατιωτικό νοσοκομείο των Ιωαννίνων, τον Μάρτιο του 1941 (όταν υποτίθεται ότι είχε φτάσει η βρετανική βοήθεια σε ιματισμό και υπόδηση), οι εισαχθέντες τραυματίες ήταν 2.777, ενώ οι πληγέντες από κρυοπαγήματα ήταν 6.407 (στοιχεία του ΓΕΣ/ΔΙΣ).
Εάν θελήσουμε να συγκρίνουμε ετούτη την πληγή του ελληνικού στρατού στην Αλβανία με αντίστοιχες καταστάσεις του ίδιου παγκόσμιου πολέμου ή άλλων συγκρούσεων, θα διαπιστώσουμε εύκολα ότι η εδώ κατάσταση δεν μπορεί να συγκριθεί ούτε με τις χειρότερες ανάλογες. Στους χειμώνες του ρωσικού μετώπου τα ποσοστά των πληγέντων από κρυοπαγήματα ήταν πολύ μικρότερα –ακόμη και στο φινλανδικό μέτωπο– αν και οι εκεί συνθήκες ήταν απείρως χειρότερες από αυτές του αλβανικού μετώπου.
Η μόνη περίπτωση όπου μπορούμε να συναντήσουμε κάτι αντίστοιχο είναι η τύχη του οθωμανικού σώματος του Καυκάσου το 1914. Εκεί, στον δρόμο για τη Σαρίκαμις, ο οθωμανικός στρατός υπέστη τρομακτική φθορά από τις σκληρές καιρικές συνθήκες. Ενώ όμως η περίπτωση αυτή έχει γίνει σημείο αναφοράς για την παγκόσμια στρατιωτική ιστορία, η τύχη των Ελλήνων φαντάρων στην Αλβανία δεν γνώρισε την ίδια δημοσιότητα. Εδώ πρυτάνευσε η περί «άρτιας προετοιμασίας» του καθεστώτος Μεταξά – Γεωργίου Β΄ μυθολογία.
Η ατελής προετοιμασία του ελληνικού στρατού αποτυπώθηκε στο επιτελικό επίπεδο. Ο ελληνικός στρατός είχε αποκτήσει από τη δέκατη ημέρα του πολέμου (γύρω στις 10 Νοεμβρίου) μια σημαντική αριθμητική υπεροχή. Στις 4 Ιανουαρίου ο Παπάγος παρουσίασε την εικόνα στο Πολεμικό Συμβούλιο. Στην αρχή του πολέμου οι Ιταλοί είχαν 66 τάγματα πεζικού και 156 πυροβολαρχίες. Οι Ελληνες είχαν 129 τάγματα πεζικού και 128 πυροβολαρχίες. Στις αρχές του 1941, μετά τη φθορά των επιχειρήσεων, οι Ιταλοί είχαν 95 τάγματα πεζικού και 108 πυροβολαρχίες. Οι Ελληνες είχαν 109 τάγματα πεζικού και 98 πυροβολαρχίες. Με άλλα λόγια, ο ελληνικός στρατός είχε ουσιαστικό αριθμητικό πλεονέκτημα στους δύο πρώτους μήνες του πολέμου, ενώ για ακόμη έναν μήνα είχε τις ίδιες σχεδόν δυνάμεις με τους αντιπάλους του. Ο δε εφοδιασμός του ιταλικού στρατού εξαρτιόταν σε ποσοστό περίπου 60% από το λιμάνι του Αυλώνα – προσιτό σε μια ελληνική προέλαση που θα το έθετε ως κύριο στόχο.
Τίποτε από τα αυτονόητα δεν έγινε. Η τόσο θαυμαστή –για ορισμένους– «πολεμική προετοιμασία» των Μεταξά και Γεωργίου ήταν, σε πολλά επίπεδα, υπεύθυνη γι’ αυτό.
O Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Κοινωνικής και Πολιτικής Ιστορίας
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου